Valmiki Ramayana 6.126.16 — Yuddha Kanda, Sarga 126, Shloka 16

पुष्पकविमानयात्रा—सेतुबन्धादि-दर्शनम्

Pushpaka Aerial Journey and Survey of Sacred Landmarks

Devanagari script

एषसेतुर्मयाबद्धस्सागरेसलिलार्णवे ।।।।तवहेतोर्विशालाक्षिनलसेतुःसुदुष्करः ।

Transliteration

eṣa setur mayā baddhaḥ sāgare salilārṇave | tava hetor viśālākṣi nalasetuḥ suduṣkaraḥ ||

Translation

اے وسیع چشمہ! یہ وہی سیتو ہے جو میں نے ساگر کے نمکین سیلاب میں باندھا تھا—نل کا سیتو، نہایت دشوار کارنامہ—جو تیرے ہی لیے بنایا گیا۔

Word by Word

• एषः: this
• एषः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• सेतुः: bridge
• सेतुः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Noun
• Root: सेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मया: by me
• मया: Kartrikarana (कर्तृकरण/Agent-instrument)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; सर्वनाम

• बद्धः: built/bound
• बद्धः: Karta (कर्ता/Subject complement)
• Type: Verb
• Root: बन्ध् (धातु)
• Form: कृदन्त—क्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सागरे: in the sea
• सागरे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: सागर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• सलिलार्णवे: in the watery ocean
• सलिलार्णवे: Adhikarana (अधिकरण/Location)
• Type: Noun
• Root: सलिल-अर्णव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; समासः—सलिलः अर्णवः (कर्मधारयः)

• तव: for you/your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध/Genitive)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: त्रिलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; सर्वनाम

• हेतोः: for the sake
• हेतोः: Prayojana (प्रयोजन/Purpose)
• Type: Noun
• Root: हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; अर्थे ‘for the sake of’ (genitive of purpose)

• विशालाक्षि: O large-eyed one
• विशालाक्षि: Sambodhana (सम्बोधन/Vocative)
• Type: Noun
• Root: विशाल-अक्षि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; समासः—विशाले अक्षिणी यस्याः (कर्मधारयः)

• नलसेतुः: Nala's bridge
• नलसेतुः: Karta (कर्ता/Subject apposition)
• Type: Noun
• Root: नल-सेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—नलस्य सेतुः (षष्ठी-तत्पुरुषः)

• सुदुष्करः: very difficult
• सुदुष्करः: Visheshana (विशेषण/Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु-दुष्कर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; उपसर्ग ‘सु’ (very) + दुष्कर (hard)

Context

"Broad eyed lady! Here is the bridge built on the salty ocean by Nala, which was difficult to construct."

Characters & Entities

• Rāma
• Sītā
• Nala
• Setu (Rāmasetu/Nalasetu)
• Ocean (sāgara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma as selfless duty: immense communal labor is undertaken for a righteous end (rescuing Sītā), without personal gain.

What is the narrative situation?

Rāma points out the sea-bridge (Nala’s bridge) used to reach Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

Gratitude and recognition—Rāma honors Nala’s contribution, highlighting ethical leadership.