Ramayana — Yuddha Kanda, Sarga 125, Shloka 9

पुष्पकारोहणम्

Boarding the Puṣpaka; Honoring the Allies and Departure for Ayodhyā

Devanagari script

हीनंरतिगुणैस्सर्वैरभिहन्तारमाहवे ।सेनात्यजतिसम्विग्नानृपतिंतंनरेश्वरा ।।6.125.9।।

Transliteration

hīnaṃ rati-guṇaiḥ sarvair abhihantāram āhave |

senā tyajati saṃvignā nṛpatiṃ taṃ nareśvarā ||6.125.9||

Translation

اے بادشاہوں کے سردار! جو لشکر گھبراہٹ میں ہو وہ اس بادشاہ کو چھوڑ دیتا ہے جو ہر خوبی سے خالی ہو اور جنگ میں محض ہلاکت پھیلانے والا بن جائے۔

Word by Word

• हीनम्: devoid/inferior
• हीनम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: hīna (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying नृपतिम्

• रतिगुणैः: in virtues/qualities
• रतिगुणैः: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: rati-guṇa (प्रातिपदिक; रति + गुण)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; तत्पुरुष: 'रतयः (रमणीयाः) गुणाः' / 'pleasing virtues' (context: virtues)

• सर्वैः: all
• सर्वैः: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sarva (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसक, तृतीया, बहुवचन; agreeing with गुणैः

• अभिहन्तारम्: slayer/one who strikes down
• अभिहन्तारम्: कर्म-विशेषण (Object qualifier/कर्मविशेषण)
• Type: Noun
• Root: abhi-han (धातु) + tṛ (कृत्)
• Form: तृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (agent noun), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; qualifying नृपतिम्

• आहवे: in battle
• आहवे: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: āhava (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सेना: the army
• सेना: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: senā (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• त्यजति: abandons
• त्यजति: क्रिया (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: tyaj (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• संविग्ना: alarmed/distressed
• संविग्ना: कर्ता-विशेषण (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: sam-vij (धातु) + kta (कृत्)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त used adjectivally, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; qualifying सेना

• नृपतिम्: king
• नृपतिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: nṛpati (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• तम्: that
• तम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: tad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative pronoun qualifying नृपतिम्

• नरेश्वर: O lord of men
• नरेश्वर: सम्बोधन (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: nara-īśvara (प्रातिपदिक; नर + ईश्वर)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुष: 'नराणाम् ईश्वरः' (lord of men)

Context

"These forest rangers, all of them have struggled and accomplished success. Reward them with wealth and gems."

Characters & Entities

• Rāma
• Vibhīṣaṇa

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power without virtue collapses: rājadharma demands moral qualities, otherwise even loyal forces withdraw support.

What is the narrative situation?

Rāma warns Vibhīṣaṇa that governance must be grounded in virtue; otherwise followers lose confidence and leave.

Which character virtue is emphasized?

Guṇa-sampat (possession of virtues) as the foundation of legitimate authority, beyond mere martial success.