Shloka 6

युद्धकाण्डे द्वादशः सर्गः — रावणस्य परिषद्-सम्बोधनं कुम्भकर्णस्य नीत्युपदेशश्च

Ravana’s Council Address and Kumbhakarna’s Counsel

Devanagari script

प्रहस्तस्यवचश्श्रुत्वाराजाराज्यहितैषिणः ।सुखेप्सुस्सुहृदांमध्येव्याजहारसरावणः ।।6.12.6।।

Transliteration

prahastasya vacaḥ śrutvā rājā rājyahitaiṣiṇaḥ | sukhepsuḥ suhṛdāṃ madhye vyājahāra sa rāvaṇaḥ ||6.12.6||

Translation

پراہست کے کلام کو سن کر، مملکت کی بھلائی کا دعویدار اور اپنی سمجھ کے مطابق مسرّت کا طالب، راجا راون اپنے معتمد رفیقوں کے درمیان گویا ہوا۔

Word by Word

• प्रहस्तस्य: of Prahastha
• प्रहस्तस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: प्रहस्त (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन

• वचः: words
• वचः: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• श्रुत्वा: having heard
• श्रुत्वा: पूर्वकाल-क्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्यय (Gerund/Absolutive); 'having heard'

• राजा: the king
• राजा: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• राज्यहितैषिणः: seeking the kingdom's welfare
• राज्यहितैषिणः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: राज्य+हित+एषिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—'राजा' इति; तत्पुरुष ('राज्यस्य हितम् एषते' = seeking the kingdom's welfare)

• सुखेप्सुः: desiring happiness
• सुखेप्सुः: कर्ता-विशेषण (Subject-qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सुख+ईप्सु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम्—'राजा/रावणः'; तत्पुरुष ('सुखम् ईप्सति')

• सुहृदाम्: of friends, well-wishers
• सुहृदाम्: षष्ठी-सम्बन्ध (Sambandha)
• Type: Noun
• Root: सुहृद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, बहुवचन

• मध्ये: in the midst
• मध्ये: अधिकरण (Adhikarana/Location)
• Type: Noun
• Root: मध्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• व्याजहार: spoke, said
• व्याजहार: क्रिया (Action/Verb)
• Type: Verb
• Root: वि+आ+हृ (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• रावणः: Ravana
• रावणः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: रावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Context

Ravana who was keen on doing good to the kingdom desiring happiness and having heard Prahastha's word, said this in the midst of his dear ones.

Characters & Entities

• Prahasta
• Rāvaṇa
• suḥṛd (trusted allies/companions)
• kingdom (rājya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

A ruler’s speech should arise after hearing counsel; rājadharma values deliberation and accountability before trusted advisors.

What is the narrative situation?

After Prahasta prompts him, Rāvaṇa begins to address his inner circle in Laṅkā.

Which character virtue is emphasized?

The ideal of consulting and speaking in assembly—though the narrative also invites scrutiny of whether the ruler truly seeks the kingdom’s good.