Shloka 22

विभीषणाभिषेकः (Vibhīṣaṇa’s Consecration) and Hanumān’s Commission to Sītā

Devanagari script

कृतकार्यंसमृद्धार्थंदृष्टवारामोविभीषणम् ।।।।प्रतिजग्राहतत्सर्वंतस्यैवप्रियकाम्यया ।

Transliteration

kṛtakāryaṃ samṛddhārthaṃ dṛṣṭvā rāmo vibhīṣaṇam |

pratijagrāha tat sarvaṃ tasyaiva priyakāmyayā ||6.115.22||

Translation

رام نے وِبھیषण کو—جس کا کام پورا ہو چکا تھا اور جس کی حالت مضبوط ہو گئی تھی—دیکھ کر وہ سب نذرانے قبول کیے، محض اسی کی دلجوئی اور خوشنودی کے لیے۔

Word by Word

• ततः: then
• ततः: काल/क्रम (Sequence)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय; thereafter

• शैलोपमम्: mountain-like
• शैलोपमम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: शैल-उपम (प्रातिपदिक; शैल + उपम)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (हनूमन्तम् विशेषयति); तत्पुरुष (शैलेन उपमः)

• वीरम्: hero
• वीरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (हनूमन्तम्)

• प्राञ्जलिम्: with joined palms
• प्राञ्जलिम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (joined-palms posture)

• प्रणतम्: bowed down
• प्रणतम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्रणत (प्रातिपदिक; प्र-√नम् + क्त)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• स्थितम्: standing
• स्थितम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्थित (प्रातिपदिक; √स्था + क्त)
• Form: भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; Perfect 3rd sg

• इदम्: this
• इदम्: विशेषण (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (वचः विशेषयति)

• वचः: words, speech
• वचः: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• रामः: Rama
• रामः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; Nominative singular

• हनूमन्तम्: Hanumān
• हनूमन्तम्: सम्प्रदान/कर्म (Addressee/target)
• Type: Noun
• Root: हनूमत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular

• प्लवङ्गमम्: the monkey (vanara)
• प्लवङ्गमम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्लवङ्गम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; Accusative singular (हनूमन्तम् इत्यस्य समानाधिकरण)

Context

Rama having accomplished the task, thoughtfully pleased did not desire for the offerings, accepted them to please Vibheeshana.

Characters & Entities

• Rama
• Vibhishana

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma includes sensitivity to others’ intentions: Rama accepts the gifts not from need, but to honor Vibhishana’s devotion and preserve auspicious social bonds.

What is the narrative situation?

After victory, Vibhishana offers gifts; Rama receives them as a gracious act to affirm Vibhishana’s rightful place and goodwill.

Which character virtue is emphasized?

Rama’s grace and restraint: he is not driven by gain, yet he upholds etiquette and affection by accepting for the giver’s happiness.