Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

रावणवधः — The Slaying of Ravana

Brahmāstra Discharge

ततःसंस्मारितोरामस्तेनवाक्येनमातलेः ।जग्राह स शरंदीप्तंनिःश्वसन्तमिवोरगम् ।।।।यंतस्मैप्रथमंप्रादादगस्त्योभगवानृषिः ।ब्रह्मदत्तंमहाबाणममोघंयुधिवीर्यवान् ।।।।

tataḥ saṃsmārito rāmas tena vākyena mātaleḥ |

jagrāha sa śaraṃ dīptaṃ niḥśvasantam ivoragam ||

yaṃ tasmai prathamaṃ prādād agastyo bhagavān ṛṣiḥ |

brahmadattaṃ mahābāṇam amoghaṃ yudhi vīryavān ||

تب ماتلی کے اُن کلمات سے یاد دلائے جانے پر شری رام نے وہ دہکتا ہوا تیر تھام لیا، گویا پھنکارتا سانپ ہو۔ وہ برہما کا عطا کردہ، یُدھ میں اَموگھ مہابان تھا، جسے پہلے بھگوان رشی اگستیہ نے انہیں دیا تھا۔

ततःthen
ततः:
कालाधिकरण (Temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb), अनन्तरार्थक (then)
संस्मारितःreminded
संस्मारितः:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of rāmaḥ)
TypeAdjective
Rootसम् + स्मृ (धातु) णिच् + क्त (कृदन्त)
Formणिजन्त-धातोः क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (causative passive participle: 'having been reminded'), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य विशेषणम्
रामःRama
रामः:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तेनby that
तेन:
करण (Instrument: by that)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
वाक्येनby the words
वाक्येन:
करण (Instrument)
TypeNoun
Rootवाक्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन
मातलेःof Matali
मातलेः:
सम्बन्ध (Genitive: of Matali)
TypeNoun
Rootमातलि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
जग्राहseized/took
जग्राह:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootग्रह् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शरम्arrow
शरम्:
कर्म (Object)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
दीप्तम्blazing
दीप्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of śaram)
TypeAdjective
Rootदीप् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शरस्य विशेषणम्
निःश्वसन्तम्hissing/breathing hard
निःश्वसन्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of śaram)
TypeAdjective
Rootनिḥ + श्वस् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त, पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; शरस्य विशेषणम्
इवlike
इव:
उपमान (Simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमानवाचक अव्यय
उरगम्a serpent
उरगम्:
उपमान (Standard of comparison)
TypeNoun
Rootउरग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमानपदम्
यम्which
यम्:
कर्म (Object of prādāt)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
तस्मैto him
तस्मै:
सम्प्रदान (Recipient)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, चतुर्थी (4th/Dative), एकवचन
प्रथमम्first
प्रथमम्:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootप्रथम (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाववत् क्रियाविशेषण (adverbial accusative: first/at first)
प्रादात्gave
प्रादात्:
क्रिया (Verb/Action)
TypeVerb
Rootप्र + दा (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
कर्ता (Agent)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
भगवान्venerable/divine
भगवान्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of agent)
TypeAdjective
Rootभगवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अगस्त्यस्य विशेषणम्
ऋषिःsage
ऋषिः:
कर्ता (Appositional)
TypeNoun
Rootऋषि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; अगस्त्यस्य उपाधि
ब्रह्मदत्तम्bestowed by Brahma
ब्रह्मदत्तम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier of mahābāṇam)
TypeAdjective
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + दत्त (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formतत्पुरुष (ब्रह्मणा दत्तम्), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; महाबाणस्य विशेषणम्
महाबाणम्great arrow
महाबाणम्:
कर्म (Object: the arrow)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + बाण (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय (महान् बाणः), पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
अमोघम्unfailing
अमोघम्:
कर्म-विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअमोघ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; महाबाणस्य विशेषणम्
युधिin battle
युधि:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootयुध् (प्रातिपदिक/अव्ययवत्)
Formअव्यय (locative adverb) = सप्तमी-एकवचन 'युद्धे' (in battle)
वीर्यवान्valiant
वीर्यवान्:
कर्ता-विशेषण (Qualifier of rāmaḥ)
TypeAdjective
Rootवीर्यवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; रामस्य विशेषणम्

Suggested and reminded by Matali, valiant Sri Rama seized hold of the wonderful glowing arrow, bestowed by Brahma, and given by the divine to sage Agastya first. Breathing heavily, like a serpent, Rama seized the arrow.

R
Rāma
M
Mātali
A
Agastya
B
Brahmā
Ś
śara (arrow)

FAQs

Power is to be used under guidance and rightful purpose: divine weapons are legitimate only when employed for restoring dharma and protecting the innocent.

At Mātali’s prompting, Rāma takes up a blazing, unfailing divine arrow—linked by tradition to Brahmā and transmitted through Agastya.

Disciplined restraint and obedience to wise counsel—Rāma acts decisively, yet within the bounds of yuddha-dharma and satya.