Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

ऐन्द्ररथप्रदानम्

Indra’s Chariot Offered to Rāma; The Duel Intensifies

तदृष्ट्वासुमहातत्कर्मरावणस्यदुरात्मना: ।विषेदुर्देवगन्धर्वाचारणादानवैस्सह ।।।।राममार्तंतदादृष्टवासिद्धाश्चपरमर्षयः ।व्यथितावानरेन्द्राश्चबभूवुस्सविभीषणाः ।।।।रामचन्द्रमसंदृष्टवाग्रस्तंरावणराहुणा ।

tad dṛṣṭvā sumahā tat karma rāvaṇasya durātmanaḥ |

viṣedur devagandharvacāraṇā dānavaiḥ saha |

rāmam ārtaṃ tadā dṛṣṭvā siddhāś ca paramarṣayaḥ |

vyathitā vānarendrāś ca babhūvuḥ savibhīṣaṇāḥ |

rāmacandramasaṃ dṛṣṭvā grastaṃ rāvaṇarāhuṇā ||

یہ دیکھ کر کہ بدباطن راون نے کیسا عظیم اور ہولناک کارنامہ کیا، دیوتا، گندھرو اور چارن—دانَووں سمیت—مایوسی میں ڈوب گئے۔ اُس وقت رام کو رنجیدہ و زخمی دیکھ کر سدھ اور برتر رشی بھی لرز اٹھے؛ اور وानروں کے سردار، وبھیषण سمیت، بے چین ہو گئے—چاند جیسے رام چندرما کو یوں دیکھ کر گویا راون نامی راہو نے گرہن لگا دیا ہو۔

तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम (referring to the act)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
सुमहत्very great
सुमहत्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootsu-mahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying कर्म)
तत्-कर्मthat deed
तत्-कर्म:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + karman (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (तत् कर्म)
रावणस्यof Ravana
रावणस्य:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
दुरात्मनःof the evil-minded one
दुरात्मनः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeAdjective
Rootdur-ātman (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; समासः तत्पुरुषः (दुष्ट आत्मा यस्य)
विषेदुःbecame despondent
विषेदुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootvi-√ṣid (षिद्)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
देव-गन्धर्व-चारण-दानवैःby Devas, Gandharvas, Charanas, and Danavas
देव-गन्धर्व-चारण-दानवैः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdeva (प्रातिपदिक) + gandharva (प्रातिपदिक) + cāraṇa (प्रातिपदिक) + dānava (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समासः द्वन्द्वः (देवाश्च गन्धर्वाश्च चारणाश्च दानवाश्च)
सहtogether with
सह:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootsaha (अव्यय)
Formअव्यय (preposition-like particle)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
आर्तम्distressed/afflicted
आर्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootārta (कृदन्त; √ṛ/√ar? lexical ‘ārta’ = afflicted)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषण (qualifying रामम्)
तदाthen
तदा:
Kala (काल)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formअव्यय (time adverb)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
सिद्धाःSiddhas
सिद्धाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsiddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
परम-ऋषयःgreat sages
परम-ऋषयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootparama (प्रातिपदिक) + ṛṣi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; कर्मधारयः (परमाश्च ते ऋषयः)
व्यथिताःdisturbed
व्यथिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvyathita (कृदन्त; √vyath व्यथ्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; PPP used adjectivally
वानर-इन्द्राःmonkey-lords (Vanara chiefs)
वानर-इन्द्राः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootvānara (प्रातिपदिक) + indra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः तत्पुरुषः (वानराणाम् इन्द्राः = leaders of monkeys)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formअव्यय (conjunction)
बभूवुःbecame
बभूवुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√bhū (भू)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
स-विभीषणाःtogether with Vibhishana
स-विभीषणाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (अव्यय-प्रायः उपपद) + vibhīṣaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; उपपद-तत्पुरुषः (विभीषणेन सह)
राम-चन्द्रमसम्Rama, like the moon
राम-चन्द्रमसम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक) + candramas (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; कर्मधारयः (रामः चन्द्रमाः इव)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त
ग्रस्तम्seized/eclipsed
ग्रस्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootgrasta (कृदन्त; √gras ग्रस्)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; PPP (qualifying रामचन्द्रमसम्)
रावण-राहुणाby Ravana like (Rahu)
रावण-राहुणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootrāvaṇa (प्रातिपदिक) + rāhu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन; कर्मधारयः (रावणः राहुः इव)

Ravana attacked the flag post of the chariot with one arrow and felled it down. Then he released a network of arrows on Indra's horses and struck them.

R
Rāvaṇa
R
Rāma
D
Devas
G
Gandharvas
C
Cāraṇas
D
Dānavas
S
Siddhas
Ṛṣis
V
Vānaras
V
Vānara leaders
V
Vibhīṣaṇa
R
Rāhu
M
moon (candra)

FAQs

Dharma is portrayed as a cosmic moral order: when the righteous (Rāma) appears overwhelmed, even celestial beings feel disquiet—yet the eclipse metaphor implies the righteous may be obscured, not destroyed.

Rāvaṇa’s fierce assault seems to endanger Rāma; allies and celestial observers react with fear and sorrow, likening the moment to a lunar eclipse.

Collective loyalty and moral concern: the Vānaras and Vibhīṣaṇa show devoted anxiety for the righteous leader, reflecting steadfast support in crisis.