Valmiki Ramayana 5.64.21 — Sundara Kanda, Sarga 64, Shloka 21

अङ्गद

प्रत्यागमनम् — Angada’s Return and the Confirmation of Sītā’s Discovery

Devanagari script

एवं तु वदतां तेषामङ्गदः प्रत्युवाच ह।बाढं गच्छाम इत्युक्त्वा खमुत्पेतुर्महाबलाः।।।।

Transliteration

evaṃ tu vadatāṃ teṣām aṅgadaḥ pratyuvāca ha | bāḍhaṃ gacchāma ity uktvā kham utpetur mahābalāḥ ||

Translation

یوں کہتے ہوئے اُن کی بات سن کر انگد نے جواب دیا: “بہت خوب، چلو چلیں۔” یہ کہہ کر وہ مہابلی وानر آسمان کی طرف اُچھل پڑے۔

Word by Word

• एवम्: thus, in that way
• एवम्: सम्बन्ध/प्रकार (manner modifier)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (adverb of manner)

• तु: but/indeed
• तु: सम्बन्ध (discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (particle: but/indeed)

• वदताम्: of (them) speaking
• वदताम्: सम्बन्ध (genitive: of those speaking)
• Type: Verb
• Root: वद् (धातु)
• Form: वर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle); षष्ठी विभक्ति (6th/genitive), बहुवचन (plural); पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग-समासानुसार (agreeing with implied speakers)

• तेषाम्: of those (vanaras)
• तेषाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; षष्ठी विभक्ति (6th/genitive), बहुवचन; पुंलिङ्ग (context: vanaras)

• अङ्गदः: Angada
• अङ्गदः: कर्ता (कर्तृ/subject)
• Type: Noun
• Root: अङ्गद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति (1st/nominative), एकवचन

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: प्रति+उप+वच् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect/past); प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed
• ह: सम्बन्ध (particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/ख्यात्यर्थक-निपात (emphatic particle)

• बाढम्: very well
• बाढम्: सम्बन्ध (speech particle)
• Type: Indeclinable
• Root: बाढ (प्रातिपदिक/अव्ययीभावप्रयोग)
• Form: अव्ययवत् प्रयोग; अनुमत्यर्थक (interjection/adverb: certainly/very well)

• गच्छाम: we go / let us go
• गच्छाम: क्रिया (proposal/action)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: लट्-लकार (present); उत्तमपुरुष (1st person), बहुवचन; परस्मैपद; (आज्ञार्थे/प्रस्तावार्थे: 'let us go')

• इति: thus
• इति: सम्बन्ध (quotative)
• Type: Indeclinable
• Root: इति (अव्यय)
• Form: अव्यय; वाक्यसमाप्त्यर्थक/उद्धरणचिह्न (quotative particle)

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: क्रियाविशेषण (पूर्वकाल/absolutive)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive); पूर्वक्रिया (having done earlier)

• खम्: the sky
• खम्: कर्म (destination/object)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति (2nd/accusative), एकवचन

• उत्पेतुः: leapt up / sprang up
• उत्पेतुः: क्रिया (verbal action)
• Type: Verb
• Root: उत्+पत् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (perfect/past); प्रथमपुरुष (3rd person), बहुवचन; परस्मैपद

• महाबलाः: mighty/very strong
• महाबलाः: कर्ता (as adjectival to subject)
• Type: Adjective
• Root: महा+बल (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास (महत् बलम् यस्य/महद्बलः); पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; विशेषण (qualifying implied 'वानराः')

Context

Thus addressed by all the vanaras, Angada said 'Well, let us go'. Then the powerful vanaras rose up the sky.

Characters & Entities

• Angada
• Vanaras

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is decisive action aligned with duty: once the right course is agreed, one should proceed without hesitation.

What is the narrative situation?

Angada accepts the group’s request to lead; the vānaras immediately take flight together.

Which character virtue is emphasized?

Resolution and responsible leadership—Angada commits, and the troop acts in unity.