Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

रावणदर्शनम्

Hanuman Beholds Ravana in Court

वज्रसंयोगसंयुक्तैर्महार्हमणिविग्रहैः।हैमैराभरणैश्चित्रैर्मनसेव प्रकल्पितैः।।5.49.3।।

vajrasaṃyogasaṃyuktair mahārhamaṇivigrahaiḥ |

haimair ābharaṇaiś citrair manaseva prakalpitaiḥ ||5.49.3||

وہ عجیب و غریب سنہری زیورات سے آراستہ تھا؛ ہیرے جڑے ہوئے، قیمتی جواہرات کی صورتوں سے تراشیدہ—اتنے نفیس کہ گویا محض خیال نے انہیں گھڑ دیا ہو۔

वज्रसंयोगसंयुक्तैःstudded with diamonds
वज्रसंयोगसंयुक्तैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootवज्र (प्रातिपदिक) + संयोग (प्रातिपदिक) + संयुक्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसक/पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; समासः तत्पुरुषः: वज्रस्य संयोगेन संयुक्तैः (joined/studded with diamonds)
महार्हमणिविग्रहैःwith forms made of precious gems
महार्हमणिविग्रहैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमहार्ह (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक) + विग्रह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; समासः तत्पुरुषः: महार्हमणीनां विग्रहाः (figures/forms of precious gems)
हैमৈःgolden
हैमৈः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootहैम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; ‘golden’
आभरणैःwith ornaments
आभरणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootआभरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्
चित्रैःwonderful
चित्रैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचित्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसक/पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; ‘variegated/wondrous’
मनसाby the mind
मनसा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे तृतीया, एकवचनम्
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध/Upamā)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमार्थक-अव्ययम्
प्रकल्पितैःfashioned
प्रकल्पितैः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootप्र+कल्प् (धातु) → प्रकल्पित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (क्त), नपुंसक/पुंलिङ्गे तृतीया, बहुवचनम्; ‘fashioned/constructed’

(Hanuman looked at Ravana) of innate splendour, who shone with a glittering crown of gold glowing, encircled with strings of pearls.

R
Rāvaṇa

FAQs

Material refinement is not a measure of righteousness; Dharma is measured by restraint, truthfulness, and non-violence in action.

Hanumān continues to visually assess Rāvaṇa’s appearance, noting the extraordinary craftsmanship of his ornaments.

Hanumān’s focus and mission-mindedness—he observes details while remaining committed to Sītā’s search and Rāma’s cause.