Previous Verse
Next Verse

Shloka 22

अक्षवधः (The Slaying of Prince Aksha)

Sundarakāṇḍa Sarga 47

समुत्पतन्तं समभिद्रवद्बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्।रथी रथिश्रेष्ठतमः किरन्शरैः पयोधरश्शैलमिवाश्मवृष्टिभिः।।5.47.22।।

samutpatantaṃ samabhidravad balī sa rākṣasānāṃ pravaraḥ pratāpavān | rathī rathi-śreṣṭhatamaḥ kiran śaraiḥ payodharaḥ śailam ivāśma-vṛṣṭibhiḥ ||5.47.22||

جب ہنومان اوپر کو اچھلا تو راکشسوں کا وہ زورآور، نامور اور پرتابی سردار—رتھیوں میں سب سے برتر—رتھ پر سوار ہو کر اس کے پیچھے لپکا اور تیروں کی بارش یوں کی جیسے بادل پہاڑ پر اولوں کی جھڑی برسا دے۔

समुत्पतन्तम्(him) leaping up / springing
समुत्पतन्तम्:
कर्म (object)
TypeAdjective
Rootसम् + उत् + पत् (धातु) → समुत्पतत् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम् (present active participle, शतृ); नपुंसकलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. n.)
समभिद्रवत्ran at / charged / chased
समभिद्रवत्:
क्रिया (verbal action)
TypeVerb
Rootसम् + अभि + द्रु (धातु)
Formलङ्-लकारः (imperfect/past); प्रथमपुरुषः एकवचनम् (3rd sg.); परस्मैपदम्
बलीmighty
बली:
कर्ता (agent)
TypeAdjective
Rootबलिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
सःhe
सः:
कर्ता (agent)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.); सर्वनाम
राक्षसानाम्of the rakshasas / ogres
राक्षसानाम्:
सम्बन्ध (genitive relation)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे षष्ठी-विभक्तिः बहुवचनम् (gen. pl. m.)
प्रवरःthe foremost / leader
प्रवरः:
कर्ता (apposition to subject)
TypeNoun
Rootप्रवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
प्रतापवान्valiant / powerful
प्रतापवान्:
कर्ता (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रतापवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
रथीchariot-warrior
रथी:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootरथिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
रथिश्रेष्ठतमःthe very best among chariot-fighters
रथिश्रेष्ठतमः:
कर्ता (apposition)
TypeNoun
Rootरथि (प्रातिपदिक) + श्रेष्ठ (प्रातिपदिक) + तम (तद्धित/प्रत्यय, superlative)
Formतत्पुरुषसमासः (रथिनां श्रेष्ठतमः = among chariot-warriors the best); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
किरन्scattering / showering
किरन्:
कर्ता (concomitant action of subject)
TypeVerb
Rootकॄ (धातु) → किरन्त् (शतृ-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्तम्; पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.); क्रियाविशेषणभावेन सहक्रिया (concomitant action)
शरैःwith arrows
शरैः:
करण (instrument)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (instr. pl. m.)
पयोधरःa cloud
पयोधरः:
उपमान (standard of comparison)
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक) + धर (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (पयः धरति इति); पुंलिङ्गे प्रथमा-विभक्तिः एकवचनम् (nom. sg. m.)
शैलम्a mountain
शैलम्:
कर्म (object, in simile)
TypeNoun
Rootशैल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे द्वितीया-विभक्तिः एकवचनम् (acc. sg. m.)
इवlike / as
इव:
सम्बन्ध (simile marker)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमा-प्रदर्शक-अव्ययम् (indeclinable particle of comparison)
अश्मवृष्टिभिःwith showers of stones / hail-like stones
अश्मवृष्टिभिः:
करण (instrument, in simile)
TypeNoun
Rootअश्मन् (प्रातिपदिक) + वृष्टि (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (अश्मनां वृष्टिः); स्त्रीलिङ्गे तृतीया-विभक्तिः बहुवचनम् (instr. pl. f.)
H
Hanumān
A
Akṣa (Akṣakumāra)
A
arrows (śara)
C
cloud (payodhara)
M
mountain (śaila)

FAQs

The verse presents steadfastness in one’s chosen duty (for Akṣa, the warrior’s role). In Ramayana ethics, such steadfast valor is admirable as a quality, though its moral worth depends on the justice of the cause it serves.

Hanumān leaps into the air; Akṣa pursues aggressively from his chariot, continuing an intense arrow-attack.

Persistence and martial competence—Akṣa keeps pressure on a superior opponent without hesitation.