Next Verse

Shloka 1

चैत्यप्रासाद-विध्वंसः

Destruction of the Chaitya Palace and Hanuman’s Proclamation

ततस्स किङ्करान्हत्वा हनुमान्ध्यानमास्थितः।वनं भग्नं मया चैत्यप्रासादो न विनाशितः।।।।तस्मात्प्रासादमप्येवं भीमं विध्वंसयाम्यहं।इति सञ्चिन्त्य मनसा हनुमान्दर्शयन्बलम्।।।।चैत्यप्रासादमाप्लुत्य मेरुशृङ्गमिवोन्नतम्।आरुरोह कपिश्रेष्ठो हनुमान्मारुतात्मजः।।।।

tatas sa kiṅkarān hatvā hanumān dhyānam āsthitaḥ |

vanaṃ bhagnaṃ mayā caitya-prāsādo na vināśitaḥ ||

tasmāt prāsādam apy evaṃ bhīmaṃ vidhvaṃsayāmy aham |

iti sañcintya manasā hanumān darśayan balam ||

caitya-prāsādam āplutya meru-śṛṅgam ivonnatam |

āruroha kapi-śreṣṭho hanumān mārutātmajaḥ ||

کِنکروں کو قتل کرنے کے بعد ہنومان دھیان میں ٹھہر گیا: “میں نے باغ تو توڑ ڈالا، مگر چَیتیہ سا محل ابھی تک نہیں گرایا۔ اس لیے میں اس ہولناک عمارت کو بھی ڈھا دوں گا۔” یوں دل میں عزم کر کے، اپنی قوت دکھانے کو، ماروتی ہنومان—کپیوں میں شریشٹھ—اُس چَیتیہ محل پر جست لگا کر چڑھ گیا جو میرو کے شِکھر کی طرح بلند تھا۔

आरुह्यhaving climbed
आरुह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ-√रुह् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund), पूर्वक्रिया
गिरि-सङ्काशम्mountain-like
गिरि-सङ्काशम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootगिरि (प्रातिपदिक) + सङ्काश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; उपमान-तत्पुरुषः (गिरिणा सङ्काशः = mountain-like); विशेषणम् (qualifying प्रासादम्)
प्रासादम्palace
प्रासादम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्रासाद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
हरि-यूथपःleader of the monkeys
हरि-यूथपः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक) + यूथप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (हरीणां यूथपः)
बभौshone/appeared
बभौ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√भा (धातु)
Formलिट् (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सुमहा-तेजाःof very great splendor
सुमहा-तेजाः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootसु (अव्यय) + महा (प्रातिपदिक) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—सुमहत् तेजः यस्य
प्रतिसूर्यःanother sun
प्रतिसूर्यः:
Upamana (उपमान)
TypeNoun
Rootप्रति (उपसर्ग/अव्यय) + सूर्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः—प्रतिसूर्यः (another sun/like a rival sun)
इवlike
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formअव्यय; उपमावाचक
उदितःrisen
उदितः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootउद्-√इ (धातु)
Formक्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् (qualifying प्रतिसूर्यः/सः)

Having slain the kinkaras, Hanuman stood and reflected, ' I have ruined the garden and not the palatial buildings that are like temples (Chaityas)'. Then Hanuman, son of the Wind-god, decided in his mind to show his strength and jumped on to the top of the palatial building that appeared like the peak of mount Meru.

H
Hanumān
K
Kiṅkaras
L
Laṅkā (implied setting)
M
Meru

FAQs

Dharma here is purposeful strength: Hanumān’s force is not random cruelty but a deliberate, mission-aligned act meant to pressure adharma (Rāvaṇa’s regime) and advance the rescue of Sītā.

After killing the kinkara-guards and wrecking the Aśoka grove, Hanumān decides to escalate the disruption by attacking the prominent caitya-palace, mounting it like a battle-platform.

Vīrya with viveka (valor guided by judgment): he pauses to reflect, then acts decisively to demonstrate power in service of Rāma’s objective.