Ramayana — Sundara Kanda, Sarga 33, Shloka 29

हनूमत्सीतासंवादः

Hanumān–Sītā Dialogue and Identity Verification

Devanagari script

ते वयं भर्तुरादेशं बहुमान्य दृढव्रताः।।।।प्रविष्टास्स्म पुरादृष्टं वनं गम्भीरदर्शनम्।

Transliteration

te vayaṃ bhartur ādeśaṃ bahumānya dṛḍhavratāḥ | praviṣṭāḥ sma purādṛṣṭaṃ vanaṃ gambhīradarśanam ||

Translation

یوں ہم نے، پختہ عہد کے ساتھ اور بادشاہ کے حکم کی بڑی تعظیم کرتے ہوئے، اُس جنگل میں قدم رکھا جو پہلے کبھی نہ دیکھا تھا—ہیبت ناک اور گہری صورت والا۔

Word by Word

• ते: they/then (those)
• ते: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम् (those/they)

• वयम्: we
• वयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा, बहुवचनम्

• भर्तुः: of the lord/king
• भर्तुः: Sambandha (सम्बन्धः)
• Type: Noun
• Root: भर्तृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, षष्ठी (genitive), एकवचनम्

• आदेशम्: command
• आदेशम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: आदेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्गम्, द्वितीया (accusative), एकवचनम्

• बहुमान्य: having honoured
• बहुमान्य: Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
• Type: Verb
• Root: बहु-मान् (धातु)
• Form: क्त्वान्त (absolutive), अव्ययभावः; 'बहुमान्य' = having respected/honoured

• दृढव्रताः: firm in vows
• दृढव्रताः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: दृढ (प्रातिपदिक) + व्रत (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहिः (possessive: 'having firm vows'); पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; विशेषणम् वयम्

• प्रविष्टाः: entered
• प्रविष्टाः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), पुल्लिङ्गम्, प्रथमा, बहुवचनम्; कर्तरि प्रयोगः (entered)

• स्मः: we (did)
• स्मः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अस् (धातु)
• Form: लट् (Present) सहायक-क्रिया (periphrastic with past participle), उत्तमपुरुषः (1st person), बहुवचनम्

• पुरा: formerly
• पुरा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: पुरा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्ययम् (formerly)

• अदृष्टम्: unseen before
• अदृष्टम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दृश् (धातु)
• Form: नञ्-समासपूर्वक-क्त (past passive participle with negation): अ-दृष्ट; नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् वनम्

• वनम्: forest
• वनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्

• गम्भीरदर्शनम्: of formidable appearance
• गम्भीरदर्शनम्: Karma (कर्म)
• Type: Adjective
• Root: गम्भीर (प्रातिपदिक) + दर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारयः (descriptive: 'deep/terrible in appearance'); नपुंसकलिङ्गम्, द्वितीया, एकवचनम्; विशेषणम् वनम्

Context

"Respecting the king's order and determined firmly, we entered the impenetrable forest.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāma
• Lakṣmaṇa
• the king (Daśaratha implied)
• forest (exile-forest)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for rightful command and commitment to vows: dharma here is seen as disciplined adherence to duty even when it leads into hardship.

What is the narrative situation?

Sītā summarizes the moment of entering exile: the trio proceeds into an unknown and daunting forest in obedience to the royal order.

Which character virtue is emphasized?

Resolve (dṛḍhatā) and duty-bound obedience—choosing principled action over fear or comfort.