Valmiki Ramayana 5.21.3 — Sundara Kanda, Sarga 21, Shloka 3

सीताया रावणं प्रति धर्मोपदेशः

Sita’s Dharmic Admonition to Ravana

Devanagari script

निवर्तय मनो मत्तः स्वजने क्रियतां मनः।।।।न मां प्रार्थयितुं युक्तं सुसिद्धिमिव पापकृत्।

Transliteration

nivartaya mano mattaḥ sva-jane kriyatāṃ manaḥ | na māṃ prārthayituṃ yuktaṃ su-siddhim iva pāpa-kṛt ||

Translation

اپنا دل مجھ سے پھیر لو؛ اپنی ہی عورتوں میں دل لگاؤ۔ تمہارے لیے مجھے چاہنا مناسب نہیں—جیسے گناہ گار کے لیے نیکی کی کامل کامیابی کی امید درست نہیں۔

Word by Word

• निवर्तय: turn back/withdraw
• निवर्तय: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नि + वृत् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपदम्

• मनः: mind
• मनः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• मत्तः: from me
• मत्तः: Apadana (अपादान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पञ्चमी (5th, Ablative), एकवचन

• स्वजने: among your own people (own wives/kin)
• स्वजने: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वजन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th, Locative), एकवचन

• क्रियताम्: let it be fixed/placed
• क्रियताम्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि प्रयोगः (passive)

• मनः: mind
• मनः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

• न: not
• न: Nishedha (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध (negation particle)

• माम्: me
• माम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, द्वितीया (2nd), एकवचन

• प्रार्थयितुम्: to seek/desire
• प्रार्थयितुम्: Prayojana (प्रयोजन)
• Type: Verb
• Root: प्र + अर्थ् (धातु)
• Form: तुमुन् (infinitive), अव्ययभावः

• युक्तम्: proper/appropriate
• युक्तम्: Pratishedha-vishaya (प्रतिषेधविषय)
• Type: Adjective
• Root: युक्त (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विधेयविशेषण (predicate adjective)

• सु-सिद्धिम्: good success/blessed attainment
• सु-सिद्धिम्: Upamana (उपमान)
• Type: Noun
• Root: सु (उपसर्ग/अव्यय) + सिद्धि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः—सु + सिद्धिः

• इव: like
• इव: Upama (उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमावाचक (comparative particle)

• पाप-कृत्: a sinner/evil-doer
• पाप-कृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पाप (प्रातिपदिक) + कृ (धातु) → कृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'पापं करोति' इति

Context

"Turn your mind away from me and fix it on your wives. You should not expect to seek me just as a sinner cannot hope to seek blessedness.

Characters & Entities

• Sītā
• Rāvaṇa (implied as addressee)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Respect for marital fidelity and consent: desiring another’s spouse is adharma, and moral ends cannot be reached through immoral intent.

What is the narrative situation?

Sītā directly refuses Rāvaṇa’s advances in Aśoka-vana and instructs him to desist.

Which character virtue is emphasized?

Sītā’s chastity (pativratā-dharma) and unwavering adherence to truth and propriety.