Previous Verse
Next Verse

Shloka 57

लङ्कादर्शनं तथा रात्रौ सूक्ष्मरूपेण प्रवेशोपायचिन्तनम्

Vision of Lanka and Strategy for Nocturnal Entry

चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वंस्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्।ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोक मुत्तिष्ठते नैकसहस्ररश्मि:।।।।

candro 'pi sācivyam ivāsya kurvan tārāgaṇair madhyagato virājan | jyotsnāvitānena vitatya lokaṃ ut tiṣṭhate naikasahasraraśmiḥ ||

ہزار شعاعوں والا چاند بھی گویا اس کا وزیر بن کر، ستاروں کے جھرمٹ کے بیچ جگمگاتا ہوا اُبھرا؛ اور اپنی چاندنی کا سائبان پھیلا کر سارے جگ کو روشن کرنے لگا، جیسے ہنومان کی خدمت میں معاونت کر رہا ہو۔

चन्द्रःthe moon
चन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
अपिeven/also
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अप्यर्थक-अव्यय (particle: also/even)
साचिव्यम्ministerial help/assistance
साचिव्यम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसाचिव्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
इवas if
इव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
Formउपमावाचक-अव्यय (comparative particle: as if)
अस्यof him/of it
अस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
कुर्वन्doing/rendering
कुर्वन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी
तारा-गणैःwith groups of stars
तारा-गणैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootतारा (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
मध्य-गतःhaving come to the middle
मध्य-गतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमध्य (प्रातिपदिक) + गत (कृदन्त, √गम् धातु)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्त-विशेषण (क्त)
विराजन्shining
विराजन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवि-√राज् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमानकृदन्त (present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
ज्योत्स्ना-वितानेनwith a canopy/spread of moonlight
ज्योत्स्ना-वितानेन:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootज्योत्स्ना (प्रातिपदिक) + वितान (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन; 'वितान' = canopy/spread
वितत्यhaving spread
वितत्य:
Purvakala (पूर्वकाल-कर्म)
TypeVerb
Rootवि-√तन् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund) = 'having spread'
लोकम्the world
लोकम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
उत्तिष्ठतेrises
उत्तिष्ठते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√स्था (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान/Present), प्रथम-पुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
न-एक-सहस्र-रश्मिःone with many thousands of rays
न-एक-सहस्र-रश्मिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootन (अव्यय) + एक (संख्या, प्रातिपदिक) + सहस्र (प्रातिपदिक) + रश्मि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन; बहुव्रीहि: 'न एकं सहस्रं यस्य' = अनेकसहस्र; विशेषणम् चन्द्रः

Even the Moon rose with thousands of rays in the centre of multitudes of stars overspreading and illumining the world with a canopy of bright beams, as if to render ministerial help to Hanuman.

M
Moon (Candra)
S
Stars (tārāgaṇa)
H
Hanuman

FAQs

Dharma is portrayed as supported by the cosmos: when one undertakes a righteous mission selflessly, nature itself is poetically shown as assisting—reinforcing faith in satya and right action.

Night deepens over Lanka; the moon rises brilliantly, illuminating Hanuman’s path as he prepares to search.

Hope anchored in righteousness: Hanuman’s mission is framed as dharmic, worthy of “help” even from the natural order.