HomeRamayanaBala KandaSarga 57Shloka 7
Previous Verse
Next Verse

Shloka 7

विश्वामित्रस्य दक्षिणतपः तथा त्रिशङ्कोः स्वशरीरेण स्वर्गगमनाभिलाषः

Visvamitra’s Southern Austerity and Trisanku’s Bodily Ascent Aspiration

विश्वामित्रोऽपि तच्छ्रुत्वा ह्रिया किञ्चिदवाङ्मुख:।दु:खेन महताऽऽविष्टस्समन्युरिदमब्रवीत् ।।1.57.7।।

viśvāmitro ’pi tac chrutvā hriyā kiñcid avāṅmukhaḥ |

duḥkhena mahatā ’viṣṭaḥ sa manyur idam abravīt ||1.57.7||

یہ سن کر وشوامتر کچھ شرمندہ ہو کر ذرا سر جھکا گیا؛ بڑے رنج میں ڈوبا اور غصّے سے بھر کر اس نے یوں کہا۔

viśvāmitraḥViśvāmitra
viśvāmitraḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootviśvāmitra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन (Nom sg)
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपि-अर्थक-अव्यय (also/even)
tatthat
tat:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc sg)
śrutvāhaving heard
śrutvā:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootśru (धातु) → śrutvā (क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund)
hriyāwith shame
hriyā:
Karana (करण)
TypeNoun
Roothrī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental sg)
kiñcitslightly
kiñcit:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootkiñcit (अव्यय/सर्वनाम)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (a little)
avāṅ-mukhaḥdown-faced
avāṅ-mukhaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootavāṅ (अव्यय/प्रातिपदिक) + mukha (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारयः; पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
duḥkhenawith sorrow
duḥkhena:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootduḥkha (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instrumental sg)
mahatāgreat
mahatā:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootmahat (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया एकवचन (Instr sg), विशेषणम् (qualifying 'duḥkhena')
āviṣṭaḥpossessed/overcome
āviṣṭaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootā-viś (धातु) → āviṣṭa (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम्
sa-manyuḥwith anger
sa-manyuḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootsa (उपसर्ग/अव्यय) + manyu (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विशेषणम् (angry)
idamthis
idam:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया एकवचन (Acc sg)
abravītsaid
abravīt:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootbrū (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

On hearing this Viswamitra hanging down his face a little with shame and anger and grief said:

V
Viśvāmitra

FAQs

Dharma here is self-governance: recognizing inner emotions (shame, grief, anger) without collapsing into them, and moving toward disciplined action rather than impulsive harm.

Within the account narrated to Rāma, Viśvāmitra reacts to what he has just heard, feeling humiliated and pained, and begins a consequential statement that leads to renewed austerities.

Moral seriousness and austerity-driven resolve: even when wounded in pride, Viśvāmitra turns toward tapas (regulated effort) as his chosen response.