HomeRamayanaBala KandaSarga 52Shloka 5
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 52, Shloka 5

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।1.52.4।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।1.52.5।।

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ vasiṣṭhād rājasattamaḥ |

tapo’gnihotraśiṣyeṣu kuśalaṃ paryapṛcchata ||

viśvāmitro mahātejā vanaspatigaṇe tathā |

sarvatra kuśalaṃ cāha vasiṣṭho rājasattamam ||

وِسِشٹھ کی اس مہمان نوازی کو قبول کر کے، شاہوں میں افضل، عظیم نور والے وشوامتر نے وِسِشٹھ کے تپسیا، اگنی ہوترا اور شاگردوں کی خیریت پوچھی، نیز آشرم کے گرد درختوں کے جھنڈ کی بابت بھی دریافت کیا۔ وِسِشٹھ نے بھی، اے راجاؤں کے سردار، ہر جگہ کی خیر و عافیت کی خبر دی۔

सुखोपविष्टम्seated comfortably
सुखोपविष्टम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootसुख (प्रातिपदिक) + उपविष्ट (उप+विश् धातु + क्त)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; उपविष्टम् इत्यस्य विशेषणम्; तत्पुरुष: सुखेन उपविष्टम्
राजानम्the king
राजानम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
विश्वामित्रम्Viśvāmitra
विश्वामित्रम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; राजानम् इत्यस्य अपि विशेष्य-सम्बन्धः
महातपाःgreat ascetic
महातपाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (पूर्वपद) + तपस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् वसिष्ठः; समासः महा + तपस् (कर्मधारय)
पप्रच्छasked / inquired
पप्रच्छ:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रच्छ् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
जपताम्of those who recite prayers
जपताम्:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootजप् (धातु) + शतृ (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (present active participle) ‘जपत्’ इत्यस्य षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), बहुवचन; ‘of those who recite/pray’
श्रेष्ठःthe foremost
श्रेष्ठः:
Karta (कर्ता) (appositive)
TypeNoun
Rootश्रेष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणवत् वसिष्ठः
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
ब्रह्मणःof Brahmā
ब्रह्मणः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन
सुतःson
सुतः:
Karta (कर्ता) (appositive)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; ब्रह्मणः इत्यस्य सम्बन्धी

"O Sabala, come on quick! Listen to my words. I have decided to honour this royal saint and his army with excellent food. Make necessary arrangemets.

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha

FAQs

Maryādā and mutual respect: even powerful figures uphold civility—asking after welfare and responding truthfully sustains social and spiritual order.

After formal hospitality, Viśvāmitra engages in courteous inquiry about Vasiṣṭha’s religious life and hermitage; Vasiṣṭha replies that all is well.

Viśvāmitra’s courtesy and Vasiṣṭha’s truthful, composed reciprocity—each honors the other’s role (king and sage).