HomeRamayanaBala KandaSarga 52Shloka 4
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 52, Shloka 4

वसिष्ठ-आतिथ्यं

Vasiṣṭha’s Hospitality to Viśvāmitra and the Summoning of Śabalā/Kāmadhenu

प्रतिगृह्य तु तां पूजां वसिष्ठाद्राजसत्तम:।तपोग्निहोत्रशिष्येषु कुशलं पर्यपृच्छत।।।।विश्वामित्रो महातेजा वनस्पतिगणे तथा ।सर्वत्र कुशलं चाह वसिष्ठो राजसत्तमम्।।।।

pratigṛhya tu tāṃ pūjāṃ vasiṣṭhād rājasattamaḥ |

tapo’gnihotraśiṣyeṣu kuśalaṃ paryapṛcchata ||

viśvāmitro mahātejā vanaspatigaṇe tathā |

sarvatra kuśalaṃ cāha vasiṣṭho rājasattamam ||

وِسِشٹھ کی اس مہمان نوازی کو قبول کر کے، شاہوں میں افضل، عظیم نور والے وشوامتر نے وِسِشٹھ کے تپسیا، اگنی ہوترا اور شاگردوں کی خیریت پوچھی، نیز آشرم کے گرد درختوں کے جھنڈ کی بابت بھی دریافت کیا۔ وِسِشٹھ نے بھی، اے راجاؤں کے سردار، ہر جگہ کی خیر و عافیت کی خبر دی۔

प्रतिगृह्यhaving received
प्रतिगृह्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootप्रति + ग्रह् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formक्त्वान्त/ल्यपन्त अव्ययकृदन्त (gerund), ‘having received’
तुbut / then
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (contrast/emphasis)
ताम्that
ताम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषणम् पूजाम्
पूजाम्hospitality / honor
पूजाम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootपूजा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
वसिष्ठात्from Vasiṣṭha
वसिष्ठात्:
Apādāna (अपादान)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन
राजसत्तमःbest of kings
राजसत्तमः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: राज्ञां सत्तमः
तपःausterities
तपः:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन-समासाङ्गत्वेन; ‘in/among austerities’ (as member of compound)
अग्निहोत्रfire-sacrifices
अग्निहोत्र:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअग्निहोत्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन-समासाङ्गत्वेन; ‘in/among fire-rites’
शिष्येषुamong disciples
शिष्येषु:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिष्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), बहुवचन
कुशलम्welfare
कुशलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; ‘welfare’ as object of inquiry
पर्यपृच्छतinquired
पर्यपृच्छत:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootपरि + प्रच्छ् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
विश्वामित्रःViśvāmitra
विश्वामित्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महातेजाःof great splendor
महातेजाः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहा (उपसर्ग/पूर्वपद) + तेजस् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम् विश्वामित्रः; समासः महा + तेजस् (कर्मधारय)
वनस्पतिगणेin the group of trees
वनस्पतिगणे:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवनस्पति (प्रातिपदिक) + गण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: वनस्पतीनां गणः
तथाalso
तथा:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formसमुच्चय/प्रकारवाचक-अव्यय (also/likewise)
सर्वत्रeverywhere / in all matters
सर्वत्र:
Deśa-adhikaraṇa (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (adverb: everywhere/in all respects)
कुशलम्welfare
कुशलम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootकुशल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
and
:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय
आहsaid / reported
आह:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootअह्/ब्रू (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
राजसत्तमम्the best of kings (him)
राजसत्तमम्:
Karma (कर्म) / Sambodhyam (addressed)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष

"O Sabala, come on quick! Listen to my words. I have decided to honour this royal saint and his army with excellent food. Make necessary arrangemets.

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha

FAQs

Maryādā and mutual respect: even powerful figures uphold civility—asking after welfare and responding truthfully sustains social and spiritual order.

After formal hospitality, Viśvāmitra engages in courteous inquiry about Vasiṣṭha’s religious life and hermitage; Vasiṣṭha replies that all is well.

Viśvāmitra’s courtesy and Vasiṣṭha’s truthful, composed reciprocity—each honors the other’s role (king and sage).