HomeRamayanaBala KandaSarga 48Shloka 26
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 48, Shloka 26

अहल्याशापवर्णनम्

The Account of Ahalyā’s Curse and the Deserted Hermitage near Mithilā

दृष्ट्वा सुरपतिस्त्रस्तो विवर्णवदनोऽभवत्।अथ दृष्ट्वा सहस्राक्षं मुनिवेषधरं मुनि:।।।।दुर्वृत्तं वृत्तसम्पन्नो रोषाद्वचनमब्रवीत्।

dṛṣṭvā surapatis trasto vivarṇavadano ’bhavat |

atha dṛṣṭvā sahasrākṣaṃ muniveṣadharaṃ muniḥ ||

durvṛttaṃ vṛttasampanno roṣād vacanam abravīt |

اُسے دیکھ کر دیوتاؤں کا پتی شکر (اِندر) گھبرا گیا اور اس کا چہرہ زرد پڑ گیا۔ پھر مونی—جو سُچّے آچرن میں ثابت قدم تھا—ہزار آنکھوں والے کو، جو تپسوی کے بھیس میں بدچلنی کر رہا تھا، دیکھ کر غصّے میں کڑوی بات کہہ اُٹھا۔

दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund): 'having seen'
सुरपतिःlord of gods (Indra)
सुरपतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसुरपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः सुर + पति (षष्ठी-तत्पुरुषः)
त्रस्तःfrightened
त्रस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootत्रस् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
विवर्णवदनःpale-faced
विवर्णवदनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविवर्णवदन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः विवर्ण + वदन (कर्मधारयः)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Purvakala (पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund)
सहस्राक्षम्Indra
सहस्राक्षम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसहस्राक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; बहुव्रीहिः
मुनिवेषधरम्wearing an ascetic’s guise
मुनिवेषधरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootमुनिवेषधर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः मुनिवेष + धर (उपपद-तत्पुरुषः: 'wearing sage’s guise')
मुनिःthe sage
मुनिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमुनि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दुर्वृत्तम्ill-behaved
दुर्वृत्तम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootदुर्वृत्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः दुर् + वृत्त (कर्मधारयः)
वृत्तसम्पन्नःvirtuous/well-conducted
वृत्तसम्पन्नः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवृत्तसम्पन्न (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण; समासः वृत्त + सम्पन्न (तृतीया/षष्ठी-तत्पुरुषः: 'endowed with conduct')
रोषात्from anger
रोषात्:
Hetu (हेतु)
TypeNoun
Rootरोष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (हेतु), एकवचन
वचनम्words
वचनम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवचन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
अब्रवीत्spoke
अब्रवीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार, प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

On seeing him, the face of the Lord of the gods (Indra) turned pale with fear. Having seen the wicked Indra with a thousand-eyed in the guise of an ascetic the gentle sage Gautama got enraged and said:

I
Indra (Surapati, Sahasrākṣa)
G
Gautama

FAQs

Dharma condemns hypocrisy and disguise used for wrongdoing: wearing the marks of holiness while acting immorally is presented as especially blameworthy.

Indra, fleeing, encounters Gautama; Gautama recognizes Indra’s deceitful disguise and prepares to pronounce judgment.

Gautama’s moral discernment and commitment to righteous order—he reacts against deception that violates satya.