HomeRamayanaBala KandaSarga 46Shloka 6
Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Bala Kanda, Sarga 46, Shloka 6

दितितपः-शक्रपरिचर्या-गर्भभेदः

Diti’s Penance, Indra’s Service, and the Severing of the Embryo

पूर्णे वर्षसहस्रे तु शुचिर्यदि भविष्यसि।पुत्रं त्रैलोक्यभर्तारं मत्तस्त्वं जनयिष्यसि।।1.46.6।।

pūrṇe varṣa-sahasre tu śucir yadi bhaviṣyasi | putraṃ trailokya-bhartāraṃ mattas tvaṃ janayiṣyasi || 1.46.6 ||

اور اگر پورے ایک ہزار برس تک تم پاکیزہ رہو، تو میرے ذریعے تم ایسا بیٹا جنو گی جو تینوں لوکوں کا پالنے والا اور ان کا آقا بنے گا۔

पूर्णेwhen completed
पूर्णे:
अधिकरण (Time-locative)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; ‘वर्षसहस्रे’ इत्यस्य विशेषणम्
वर्षसहस्रेin (the period of) a thousand years
वर्षसहस्रे:
अधिकरण (Time/अधिकरण)
TypeNoun
Rootवर्ष-सहस्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे, सप्तमी-विभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम्; समासः: सहस्रं वर्षाणाम् (द्विगु)
तुindeed, and
तु:
सम्बन्ध (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (particle), विरोध/अन्वयार्थक (emphasis/contrast)
शुचिःpure
शुचिः:
कर्ता-विशेषण
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; कर्तृपदस्य (त्वम्) विशेषणम्
यदिif
यदि:
हेतु/शर्त (Condition marker)
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formशर्तवाचक-अव्यय (conditional conjunction)
भविष्यसिyou will be/remain
भविष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√भू (धातु)
Formलृट्-लकारः (Simple Future), मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्
पुत्रम्a son
पुत्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्
त्रैलोक्यभर्तारम्lord/supporter of the three worlds
त्रैलोक्यभर्तारम्:
कर्म (Object apposition to ‘पुत्रम्’)
TypeNoun
Rootत्रैलोक्य-भर्तृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः: त्रैलोक्यस्य भर्ता (षष्ठी-तत्पुरुष)
मत्तःfrom me
मत्तः:
अपादान (Source/अपादान)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपञ्चमी-विभक्तिः (Ablative/5th), एकवचनम्; ‘from me/through me’
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्
जनयिष्यसिwill give birth to
जनयिष्यसि:
क्रिया
TypeVerb
Root√जन् (धातु) (णिच् causative: जनय-)
Formलृट्-लकारः, मध्यमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

"If you remain pure and clean, on completion of a thousand years you will give birth to a son through me who will be the lord of the three worlds".

K
Kāśyapa
D
Diti
T
Trailokya (three worlds)

FAQs

Dharma is sustained discipline over time: higher outcomes require longer, steadier purity and restraint.

Kāśyapa sets a stricter condition—purity for a thousand years—promising an even greater result if fulfilled.

Perseverance (dhṛti) and long-term self-mastery, presented as the basis for world-sustaining power.