Ramayana — Bala Kanda, Sarga 29, Shloka 12

सिद्धाश्रम-प्रसङ्गः

Siddhashrama and the Vāmana Narrative

Devanagari script

तपोमयं तपोराशिं तपोमूर्तिं तपात्मकम्।तपसा त्वां सुतप्तेन पश्यामि पुरुषोत्तमम्।।1.29.12।।

Transliteration

tapomayaṃ taporāśiṃ tapomūrtiṃ tapātmakam | tapasā tvāṃ sutaptena paśyāmi puruṣottamam || 1.29.12 ||

Translation

آپ تپسیا ہی سے بنے ہیں—تپس کا انبار، تپس کی مجسم صورت، اور جن کی ہستی ہی تپس ہے۔ اے پُروشوتم! سخت ریاضت والی تپسیا کے زور سے میں آج آپ کے درشن کر رہا ہوں۔

Word by Word

• तपोमयम्: full of austerity
• तपोमयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + मय (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसा मयः/तपोमयः इति तृतीया-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (त्वाम्)

• तपोराशिम्: a mass/heap of austerity
• तपोराशिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + राशि (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसां राशिः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इति कर्मणि विशेषणवत्)

• तपोमूर्तिम्: embodiment of austerity
• तपोमूर्तिम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तपस् + मूर्ति (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपसः मूर्तिः इति षष्ठी-तत्पुरुषः; स्त्रीलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इति कर्मणि विशेषणवत्)

• तपात्मकम्: whose nature is austerity
• तपात्मकम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तपस् + आत्मन् (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: तपः आत्मा यस्य सः (whose essence is tapas) इति बहुव्रीहिः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; विशेषणम् (त्वाम्)

• तपसा: by penance
• तपसा: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: तपस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गः, तृतीया-विभक्तिः (Instrumental), एकवचनम्

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: उत्तमपुरुष-सर्वनाम, द्वितीया-विभक्तिः (Accusative), एकवचनम्

• सुतप्तेन: well-performed (austerity)
• सुतप्तेन: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु + तप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (well-performed/fully heated); नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग-तृतीया एकवचनम्; अत्र तपसा इति विशेषणम् (instrumental agreeing with तपसा)

• पश्यामि: I see/behold
• पश्यामि: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु)
• Form: लट्-लकारः (Present), उत्तमपुरुषः (1st person), एकवचनम्, परस्मैपदम्

• पुरुषोत्तमम्: the Supreme Person
• पुरुषोत्तमम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरुष + उत्तम (प्रातिपदिकानि)
• Form: समासः: उत्तमः पुरुषः इति कर्मधारयः; पुंलिङ्गः, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्; (त्वाम् इत्यस्य अप्पोजिशन)

Context

"O Lord! I am beholding this entire universe in your body. You are beginningless and indescribable. I take refuge in you".

Characters & Entities

• Kāśyapa
• Viṣṇu
• Puruṣottama
• Tapas

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma values inner discipline: sincere tapas, grounded in truthfulness and self-control, is portrayed as a means to attain divine vision and guidance.

What is the narrative situation?

After intense austerities, Kāśyapa gains a direct vision of Viṣṇu and praises him as the very essence of ascetic power.

Which character virtue is emphasized?

Austerity joined with faith: Kāśyapa’s perseverance and reverent recognition of the divine as the goal of disciplined practice.