Previous Verse
Next Verse

Shloka 69

भरद्वाजाश्रमे भरतसैन्यस्य दिव्यात्मिथ्यम् / Divine Hospitality to Bharata’s Army at Bharadvaja’s Hermitage

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।2.91.68।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।2.91.69।।

ājaiś cāpi ca vārāhair niṣṭhānavarasañcayaiḥ |

phalaniryūhasaṃsiddhaiḥ sūpair gandharasānvitaiḥ ||

puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāḥ śuklasyānnasya cābhitaḥ |

dadṛśur vismitās tatra narā lauhīḥ sahasraśaḥ ||

وہاں لوگ حیرت سے دیکھتے تھے کہ ہزاروں لوہے کے برتن پھولوں کی مالاؤں اور جھنڈیوں سے آراستہ ہیں، ہر طرف سفید چاول سے بھرے ہوئے؛ اور ساتھ ہی بکری و سور کے گوشت، عمدہ مصالحوں کے ذخیرے، پھلوں کی تیاریوں، اور خوشبودار و لذیذ شوربوں سے مزین تھے۔

आजैःwith goat-meat (goats)
आजैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootअज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अपिalso
अपि:
Sambandha (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (also/even)
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
वाराहैःwith boar-meat (boars)
वाराहैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootवाराह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
निष्ठानवरसञ्चयैःwith choice collections of condiments/essences
निष्ठानवरसञ्चयैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootनिष्ठा-नव-रस-सञ्चय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; बहुपद-समास: निष्ठानां नवः रससञ्चयः (collection of nine essences/condiments)
फलनिर्यूहसंसिद्धैःprepared with fruit-juices
फलनिर्यूहसंसिद्धैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootफल-निर्यूह-संसिद्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समास: फलानां निर्यूहेन संसिद्धाः (prepared with fruit-extracts)
सूपैःwith soups
सूपैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootसूप (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
गन्धरसान्वितैःendowed with fragrance and taste
गन्धरसान्वितैः:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootगन्ध-रस-अन्वित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; समास: गन्धश्च रसश्च (dvandva) + अन्वित (PPP)
पुष्पध्वजवतीःbearing flower-banners/garlands
पुष्पध्वजवतीः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपुष्पध्वजवत् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; समास: पुष्पध्वजः यस्याः सा (having flower-banners/garlands as flags)
पूर्णाःfilled
पूर्णाः:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; agrees with (लौहीः) understood as feminine plural objects seen
शुक्लस्यof white
शुक्लस्य:
Sambandha (षष्ठी)
TypeAdjective
Rootशुक्ल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; qualifies अन्नस्य
अन्नस्यof rice/food
अन्नस्य:
Sambandha (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
and
:
Sambandha (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय
अभितःall around
अभितः:
Desha (अधिकरण/देश)
TypeIndeclinable
Rootअभितः (अव्यय)
Formअव्यय; अव्यय-प्रकार: उपसर्गार्थक/अव्यय (around, on all sides)
ददृशुःsaw/beheld
ददृशुः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√दृश् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन
विस्मिताःastonished
विस्मिताः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविस्मित (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; PPP used adjectivally
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
नराःmen
नराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
लौहीःiron vessels/containers
लौहीः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootलौह (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; 'iron vessels/containers' (context)
सहस्रशःby the thousand
सहस्रशः:
Sankhya/Prakara (प्रकार)
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक (in thousands, by the thousand)

There the soldiers beheld in amazement thousands of iron containers decked with flags and flowers and filled with white rice, mutton, pork, choicest condiments, fruit juice, fragrant and tasty soup.

FAQs

Dharma is enacted as अतिथिसत्कार (honoring and feeding those present) and responsible logistics—abundance arranged in an orderly, respectful manner.

A detailed description of the camp’s lavish food stores and serving vessels, causing amazement among the people who see them.

Generosity paired with competence: providing plentiful, high-quality food through careful organization.