Previous Verse
Next Verse

Shloka 68

भरद्वाजाश्रमे भरतसैन्यस्य दिव्यात्मिथ्यम् / Divine Hospitality to Bharata’s Army at Bharadvaja’s Hermitage

आजैश्चापि च वाराहैर्निष्ठानवरस़ञ्चयैः।फलनिर्यूह संसिद्दैस्सूपैर्गन्ध रसान्वितैः।।।।पुष्पध्वजवतीः पूर्णाश्शुक्लस्यान्नस्य चाभितः।ददृशुर्विस्मितास्तत्रनरा लौहीस्सहस्रशः।।।।

ājaiś cāpi ca vārāhair niṣṭhānavarasañcayaiḥ |

phalaniryūhasaṃsiddhaiḥ sūpair gandharasānvitaiḥ ||

puṣpadhvajavatīḥ pūrṇāḥ śuklasyānnasya cābhitaḥ |

dadṛśur vismitās tatra narā lauhīḥ sahasraśaḥ ||

وہاں لوگ حیرت سے دیکھتے تھے کہ ہزاروں لوہے کے برتن پھولوں کی مالاؤں اور جھنڈیوں سے آراستہ ہیں، ہر طرف سفید چاول سے بھرے ہوئے؛ اور ساتھ ہی بکری و سور کے گوشت، عمدہ مصالحوں کے ذخیرے، پھلوں کی تیاریوں، اور خوشبودار و لذیذ شوربوں سے مزین تھے۔

ājaiḥwith goat(-meat)
ājaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootaja (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण/सह), बहुवचन (with goat-meat)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
apialso
api:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formअपि-निपात (also)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
vārāhaiḥwith boar(-meat)
vārāhaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootvārāha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन (with boar-meat)
niṣṭhā-nava-rasa-sañcayaiḥwith a collection of choice condiments/flavors
niṣṭhā-nava-rasa-sañcayaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootniṣṭhā + nava + rasa + sañcaya (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (निष्ठाश्च नवाश्च रसाश्च तेषां सञ्चयः = collection of choice/new flavors/condiments)
phala-niryūha-saṃsiddhaiḥprepared with fruit-juices
phala-niryūha-saṃsiddhaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootphala + niryūha + saṃsiddha (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (saṃsiddha = well-prepared) + तत्पुरुषः (फलनिर्यूहेन संसिद्धाः = prepared with fruit-juices/extracts)
sūpaiḥwith soups
sūpaiḥ:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootsūpa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
gandha-rasa-anvitaiḥendowed with fragrance and taste
gandha-rasa-anvitaiḥ:
Karana (करण)
TypeAdjective
Rootgandha + rasa + anvita (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; क्त-प्रत्ययान्त (anvita = endowed with) + द्वन्द्व-समाहार-पूर्वपद (गन्धश्च रसश्च)
puṣpa-dhvaja-vatīḥhaving flower-banners
puṣpa-dhvaja-vatīḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpuṣpa + dhvaja + vatī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; तद्धितान्त (वत्/वती = possessing) + तत्पुरुषः (पुष्पध्वजाः यस्याः = having flower-banners/flower decorations)
pūrṇāḥfilled
pūrṇāḥ:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootpūrṇa (प्रातिपदिक)
Formक्त-प्रत्ययान्त, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन; विशेषणम् (qualifying lauhīḥ)
śuklasyawhite
śuklasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootśukla (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन; विशेषणम् (qualifying annasya)
annasyaof rice/food
annasya:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootanna (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्यय
abhitaḥall around
abhitaḥ:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootabhitaḥ (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय (on all sides/around)
dadṛśuḥthey saw
dadṛśuḥ:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootdṛś (दृश् धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष, बहुवचन; परस्मैपद
vismitāḥamazed
vismitāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootvismi (विस्मि धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (amazed)
tatrathere
tatra:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
narāḥmen
narāḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootnara (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन
lauhīḥiron vessels
lauhīḥ:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootlauhī (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन (iron vessels/cauldrons)
sahasraśaḥby thousands
sahasraśaḥ:
Sambandha (सम्बन्धः)
TypeIndeclinable
Rootsahasraśas (अव्यय)
Formपरिमाणवाचक-अव्यय (by thousands)

There the soldiers beheld in amazement thousands of iron containers decked with flags and flowers and filled with white rice, mutton, pork, choicest condiments, fruit juice, fragrant and tasty soup.

FAQs

Dharma is enacted as अतिथिसत्कार (honoring and feeding those present) and responsible logistics—abundance arranged in an orderly, respectful manner.

A detailed description of the camp’s lavish food stores and serving vessels, causing amazement among the people who see them.

Generosity paired with competence: providing plentiful, high-quality food through careful organization.