Home›Ramayana›Ayodhya Kanda›Sarga 9›Shloka 61
←Previous Verse
Next Verse→

Shloka 61

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

Devanagari script

प्रपत्स्यते राज्यमिदं हि राघवोयदि ध्रुवं त्वं ससुता च तप्स्यसे।अतो हि कल्याणि यतस्व तत्तथायथा सुतस्ते भरतोऽभिषेक्ष्यते।।।।

Transliteration

prapatsyate rājyam idaṃ hi rāghavo yadi dhruvaṃ tvaṃ sasutā ca tapsyase | ato hi kalyāṇi yatasva tat tathā yathā sutas te bharato 'bhiṣekṣyate ||

Translation

اگر رाघو اس سلطنت کا مالک بن گیا تو یقیناً تم اور تمہارا بیٹا رنج و مصیبت میں پڑو گے۔ اس لیے اے نیک بخت خاتون! ایسا جتن کرو کہ تمہارا بیٹا بھرت تخت نشین ہو کر ابھیشیک پائے۔

Word by Word
प्रपत्स्यतेwill obtain/secure
प्रपत्स्यते:
Karta (agent)
TypeVerb
Rootप्र√पद् (धातु)
Formलकारः—लृट् (Simple Future); पुरुषः—प्रथमपुरुषः (3rd person); वचनम्—एकवचनम् (singular); पदम्—आत्मनेपदम्; अर्थः—प्राप्स्यति/लभते (will obtain)
राज्यम्kingdom
राज्यम्:
Karma (object)
TypeNoun
Rootराज्य (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—द्वितीया (accusative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
इदम्this
इदम्:
Visheshana (qualifier of कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—द्वितीया (accusative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
हिindeed/for
हि:
Sambandha/Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—निपातः/सम्बन्धबोधकः (particle; emphatic/causal: indeed/for)
राघवःRāghava (Rāma)
राघवः:
Karta (agent)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गम् (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
यदिif
यदि:
Condition marker
TypeIndeclinable
Rootयदि (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—समुच्चय/शर्तबोधकः (conditional particle: if)
ध्रुवम्certainly/truly
ध्रुवम्:
Kriya-visheshana (adverbial qualifier)
TypeAdjective
Rootध्रुव (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—द्वितीया (accusative) / क्रियाविशेषणवत् प्रयोगः; वचनम्—एकवचनम् (singular)
त्वम्you
त्वम्:
Karta (agent)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—त्रिलिङ्गम् (pronoun); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
ससुताtogether with (your) son
ससुता:
Visheshana (qualifier of कर्ता)
TypeAdjective
Rootस + सुता (प्रातिपदिक-द्वय)
Formसमासः—तत्पुरुषः (सह-तत्पुरुष/सहार्थकः: 'with'); लिङ्गम्—स्त्रीलिङ्गम् (feminine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
चand
च:
Conjunction
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—समुच्चयबोधकः (conjunction: and)
तप्स्यसेyou will suffer
तप्स्यसे:
Kriya (main verb)
TypeVerb
Root√तप् (धातु)
Formलकारः—लृट् (Simple Future); पुरुषः—मध्यमपुरुषः (2nd person); वचनम्—एकवचनम् (singular); पदम्—आत्मनेपदम्; अर्थः—दुःखमनुभविष्यसे/क्लिश्यसे (you will suffer/undergo hardship)
अतःtherefore
अतः:
Reason/Inference marker
TypeIndeclinable
Rootअतः (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—हेतुबोधक-अव्ययम् (causal adverb: therefore/from that reason)
हिindeed/for
हि:
Discourse particle
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—निपातः (particle; indeed/for)
कल्याणिO auspicious lady
कल्याणि:
Sambodhana (address)
TypeNoun
Rootकल्याणी (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—स्त्रीलिङ्गम् (feminine); विभक्तिः—सम्बोधन (vocative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
यतस्वstrive/make effort
यतस्व:
Kriya (injunction)
TypeVerb
Rootयत् (धातु)
Formलकारः—लोट् (Imperative); पुरुषः—मध्यमपुरुषः (2nd person); वचनम्—एकवचनम् (singular); पदम्—आत्मनेपदम्; अर्थः—प्रयतस्व/प्रयत्नं कुरु (strive)
तत्that (thing/act)
तत्:
Karma (object of यतस्व)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—नपुंसकलिङ्गम् (neuter); विभक्तिः—द्वितीया (accusative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
तथाin that way/so
तथा:
Kriya-visheshana (manner)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—क्रियाविशेषणम् (adverb: thus/in that way)
यथाso that/in such a way that
यथा:
Purpose/Manner linker
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formअव्ययम्; प्रकारः—उपमान/प्रकारबोधक-अव्ययम् (correlative adverb: so that/in such a way that)
सुतःson
सुतः:
Karta (agent)
TypeNoun
Rootसुत (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गम् (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
तेyour
ते:
Shashthi-sambandha (possessor)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—त्रिलिङ्गम् (pronoun); विभक्तिः—षष्ठी (genitive); वचनम्—एकवचनम् (singular)
भरतःBharata
भरतः:
Karta (agent)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formलिङ्गम्—पुंलिङ्गम् (masculine); विभक्तिः—प्रथमा (nominative); वचनम्—एकवचनम् (singular)
अभिषेक्ष्यतेwill be consecrated/installed
अभिषेक्ष्यते:
Kriya (result clause)
TypeVerb
Rootअभि√सिच् (धातु)
Formलकारः—लृट् (Simple Future); पुरुषः—प्रथमपुरुषः (3rd person); वचनम्—एकवचनम् (singular); पदम्—आत्मनेपदम्; प्रयोगः—कर्मणि/भावे (passive sense: 'will be consecrated'); अर्थः—अभिषेकं प्राप्स्यति (will be installed/consecrated)
Context

It is true that if Rama secures this kingdom, you along with your son are bound to suffer. O auspicious one, hence act in a way your son Bharata will be installed.

Characters & Entities
M
Mantharā
K
Kaikeyī
R
Rāghava/Rāma
B
Bharata
K
Kingdom of Ayodhyā (implied)

FAQs

It shows how fear can be used to justify unrighteous acts; dharma demands fairness and truth, not decisions driven by insecurity and partisan advantage.

Mantharā predicts Kaikeyī’s future suffering under Rāma’s rule and urges immediate steps to ensure Bharata’s coronation.

Strategic foresight is invoked, but the dominant trait displayed is manipulative persuasion rather than a dharmic virtue.

←Previous Verse
Next Verse→