Shloka 30

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

Devanagari script

रामं प्रव्राजयारण्ये नव वर्षाणि पञ्च च।भरतः क्रियतां राजा पृथिव्याः पार्थिवर्षभः।।।।

Transliteration

rāmaṃ pravrājayāraṇye nava varṣāṇi pañca ca | bharataḥ kriyatāṃ rājā pṛthivyāḥ pārthivarṣabhaḥ ||

Translation

رام کو نو برس اور پانچ برس مزید (چودہ برس) کے لیے جنگل کی جلاوطنی دے دو؛ اور بھرت کو زمین کا راجا بنا دو، اے راجاؤں کے سردار۔

Word by Word

• रामम्: Rāma
• रामम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: राम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

• प्रव्राजय: exile/banish
• प्रव्राजय: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√व्रज् (धातु) + णिच्
• Form: लोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; णिजन्त (causative: ‘cause to go forth’ = exile)

• अरण्ये: in the forest
• अरण्ये: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी एकवचन

• नव: nine
• नव: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: नव (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: संख्याविशेषण; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया/प्रथमा बहुवचनस्य विशेषणम् (qualifies varṣāṇi)

• वर्षाणि: years
• वर्षाणि: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: वर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया बहुवचन (Accusative plural; duration)

• पञ्च: five
• पञ्च: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पञ्च (प्रातिपदिक; संख्या)
• Form: संख्याविशेषण; नपुंसकलिङ्गे द्वितीया/प्रथमा बहुवचनस्य विशेषणम् (qualifies varṣāṇi)

• च: and
• च: Samuccaya (समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-अव्यय

• भरतः: Bharata
• भरतः: Karta (कर्ता; of passive kriyatām)
• Type: Noun
• Root: भरत (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन

• क्रियताम्: let (him) be made
• क्रियताम्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √कृ (धातु)
• Form: लोट्-लकार (Imperative) कर्मणि-प्रयोग (passive), प्रथमपुरुष, एकवचन

• राजा: king
• राजा: Pradhāna (प्रधान)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; विधेय (predicate nominative)

• पृथिव्याः: of the earth
• पृथिव्याः: Ṣaṣṭhī-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी एकवचन

• पार्थिवर्षभः: O best of kings
• पार्थिवर्षभः: Sambodhana/Viśeṣaṇa (सम्बोधन/विशेषण; address to listener)
• Type: Noun
• Root: पार्थिव (प्रातिपदिक) + ऋषभ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (‘bull among kings’)

Context

'O best of kings! exile Rama into the forest for fourteen years and make Bharata king of the land'.

Characters & Entities

• Rāma
• Bharata
• forest (araṇya)
• earth/kingdom (pṛthivī, rājya)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

It highlights the catastrophic misuse of a legitimate mechanism (boons/promises) to produce an unjust outcome—raising the dharmic question of whether truth-keeping should enable harm.

What is the narrative situation?

Mantharā specifies the two concrete demands that will overturn the planned coronation: Rāma’s exile and Bharata’s kingship.

Which character virtue is emphasized?

Rāma’s virtue is implicit—his capacity to endure exile for dharma—though the verse itself is spoken as a scheme against him.