Previous Verse
Next Verse

Shloka 29

मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च

Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons

यदातु ते वरं दद्यात्स्वयमुत्थाप्य राघवः।व्यवस्थाप्य महाराजं त्वमिमं वृणुया वरम्।।।।

yadā tu te varaṃ dadyāt svayam utthāpya rāghavaḥ | vyavasthāpya mahārājaṃ tvam imaṃ vṛṇuyā varam ||

جب راگھو (دشرتھ) خود تمہیں اٹھا کر تمہیں ور دینے کو آمادہ ہو، تو تم اس مہاراج کو اپنے عزم پر قائم کر دو—اور پھر یہی ور مانگ لو۔

यदाwhen
यदा:
Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (when)
तुthen
तु:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formनिपात (but/then)
तेto you
ते:
Sampradāna (सम्प्रदान)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, चतुर्थी एकवचन (Dative singular)
वरम्a boon
वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन
दद्यात्should give
दद्यात्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
स्वयम्personally
स्वयम्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रिया-विशेषण)
TypeIndeclinable
Rootस्वयम् (अव्यय)
Formअव्यय (indeclinable adverb)
उत्थाप्यhaving raised (you)
उत्थाप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-√स्था (धातु) + णिच् + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); णिजन्त (causative)
राघवःRāghava (Daśaratha)
राघवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराघव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा एकवचन
व्यवस्थाप्यhaving settled
व्यवस्थाप्य:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवि-अव-√स्था (धातु) + णिच् + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यबन्त अव्ययकृदन्त (gerund); causative nuance ‘having settled/placed’
महाराजम्the great king
महाराजम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमहा (प्रातिपदिक) + राजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; कर्मधारयः
त्वम्you
त्वम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, प्रथमा एकवचन
इमम्this
इमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन; विशेषणम् (qualifies varam)
वृणुयाःshould choose/ask
वृणुयाः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√वृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद
वरम्boon
वरम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया एकवचन

When Dasaratha personally lifts you from the floor and asks you what you want you may make him settle down and ask him for these boons:

D
Daśaratha (Rāghava)
K
Kaikeyī
B
boon (vara)

FAQs

It shows how a righteous commitment (a king’s pledged boon) can be strategically cornered; the dharmic tension is between truth-keeping and the justice of what is demanded.

Mantharā outlines the precise moment and method by which Kaikeyī should press Daśaratha to grant the intended requests.

Daśaratha’s compassion and honor (lifting her up, offering a boon) are the very qualities being used to bind him.