Shloka 15
मन्थराप्रेरणा—वरद्वय-स्मरणं च
Manthara’s Provocation and the Recalling of Two Boons
Devanagari script
तत्राकरोन्महद्युद्धं राजा दशरथस्तदा।असुरैश्च महाबाहुश्शस्त्रैश्च शकलीकृतः।।।।
Transliteration
tatrākaron mahad yuddhaṃ rājā daśarathas tadā | asuraiś ca mahābāhuḥ śastraiś ca śakalīkṛtaḥ ||
Translation
وہیں اُس وقت راجا دشرَتھ نے سخت جنگ کی؛ مگر مہاباہو راجا اسوروں کے ہتھیاروں سے کٹ کر چور چور ہو گیا۔
Word by Word
अपवाह्यhaving carried away
अपवाह्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootअप-वाह् (धातु)
Formक्त्वान्त-अव्यय (Gerund), ‘having carried away’
त्वयाby you
त्वया:
Kartr-karana (कर्तृ/करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम
देविO queen
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
सङ्ग्रामात्from the battle
सङ्ग्रामात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootसङ्ग्राम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (Ablative/अपादान), एकवचन
नष्टचेतनःunconscious (having lost senses)
नष्टचेतनः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootनष्टचेतन (प्रातिपदिक; नष्ट+चेतन)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘पतिः’ विशेषणम्
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेशवाचक-अव्यय
अपिalso
अपि:
Sambandha (निपात/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formनिपात (particle) ‘also/even’
विक्षतःwounded
विक्षतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवि-क्षत (प्रातिपदिक; from √क्षद/क्षत ‘wounded’)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘पतिः’ विशेषणम्
शस्त्रैःby weapons
शस्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशस्त्र (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), बहुवचन
पतिःhusband
पतिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तेyour
ते:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/सम्बन्ध), एकवचन; सर्वनाम
रक्षितःwas protected
रक्षितः:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootरक्ष् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मणि प्रयोगे ‘was protected’
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/करण), एकवचन; सर्वनाम
Context
In that great battle, the rakshasas used to kill by force the warriors wounded by the weapons and those fast asleep during the night.
Characters & Entities
D
DaśarathaA
asura (asuras)FAQs
It reflects kṣatriya-dharma: the king accepts peril in defense of order and alliance, even at great personal cost.
Mantharā recounts Daśaratha’s severe wounding during the divine-asura conflict.
Valor and endurance—standing in battle despite overwhelming harm.