Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

गुहसंवादः—रामस्य रात्रिवासवर्णनम्

Dialogue with Guha: Account of Rama’s Night Halt

त्वां दृष्ट्वा पुत्र जीवामि रामे सभ्रातृकेगते।वृत्ते दशरथे राज्ञि नाथ एकस्त्वमद्य नः।।।।

tvāṃ dṛṣṭvā putra jīvāmi rāme sabhrātṛke gate |

vṛtte daśarathe rājñi nātha ekas tvam adya naḥ ||

“بیٹا، میں تو تمہیں دیکھ کر ہی جیتی ہوں—جب رام اپنے بھائی سمیت چلے گئے اور راجہ دشرتھ اس دنیا سے رخصت ہو گئے۔ اب سے تم ہی ہمارے واحد ناتھ، ہمارے محافظ ہو۔”

त्वाम्you
त्वाम्:
कर्म (object of दृष्ट्वा)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (सामान्यतः), द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम् (Accusative singular pronoun)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
पूर्वकाल-क्रिया (absolutive qualifying जīvāmi)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु) + क्त्वा (ल्यप्/क्त्वान्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्तम् (Gerund/absolutive): ‘having seen’
पुत्रO son
पुत्र:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (Vocative singular)
जीवामिI live / I am living
जीवामि:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootजीव् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), उत्तम-पुरुषः (1st person), एकवचनम् (singular), परस्मैपदम्
रामेin/with regard to Rama
रामे:
अधिकरण (locus/condition: ‘when/with respect to Rama’)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
सभ्रातृकेtogether with (his) brother
सभ्रातृके:
विशेषण (qualifier of रामे)
TypeAdjective
Rootस- (उपसर्ग/सह-अर्थक) + भ्रातृ (प्रातिपदिक) + क (तद्धित-प्रत्ययः, ‘having/with’)
Formतत्पुरुष-समासः (सह-भावः): ‘भ्रातृकेन सह’ इत्यर्थः; पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular agreeing with रामे)
गतेhaving gone
गते:
विशेषण/अधिकरण-निर्देशक (locative absolute-like with रामे)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्ययः)
Formभूतकालिक-कृदन्तम् (Past passive participle); पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular agreeing with रामे)
वृत्तेwhen (it) had happened/ended; (when he) had departed
वृत्ते:
अधिकरण (locative absolute with दशरथे राज्ञि)
TypeVerb
Rootवृत् (धातु) + क्त (कृदन्त-प्रत्ययः)
Formभूतकालिक-कृदन्तम् (Past passive participle: ‘occurred/ended’); पुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
दशरथेwhen Dasaratha (was ...)
दशरथे:
अधिकरण (in the locative absolute construction)
TypeNoun
Rootदशरथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
राज्ञिin/when the king
राज्ञि:
अधिकरण (apposition to दशरथे)
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सप्तमी-विभक्तिः, एकवचनम् (Locative singular)
नाथO protector / O lord
नाथ:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootनाथ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, सम्बोधन-विभक्तिः, एकवचनम् (Vocative singular)
एकःalone / the only one
एकः:
कर्तृ-विशेषण (qualifier of subject त्वम्)
TypeAdjective
Rootएक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गम्, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular; predicate adjective of त्वम्)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (subject of implied ‘asi’)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्गे (सामान्यतः), प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम् (Nominative singular pronoun)
अद्यnow / today
अद्य:
काल-अधिकरण (time adjunct)
TypeIndeclinable
Rootअद्य (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्ययम् (temporal adverb)
नःof us / for us
नः:
सम्बन्ध (genitive relation: ‘our’)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्तिः, बहुवचनम् (Genitive plural enclitic: ‘of us/for us’)

O my son, with Rama gone to the forest along with your brother Lakshmana and with king Dasaratha departed from this world, I continue to live seeing you. From now on you alone are our sole protector.

K
Kausalyā
B
Bharata
R
Rāma
L
Lakṣmaṇa (implied by sabhrātṛka)
D
Daśaratha

FAQs

Dharma is guardianship of the vulnerable: with the rightful heir exiled and the king dead, Bharata is urged to protect the household and uphold truth and order.

Kausalyā laments Rāma’s departure and Daśaratha’s death, and turns to Bharata as the remaining pillar of support.

Reliability and protective leadership—Bharata is called to act as nātha (protector) for the bereaved family and the state.