Previous Verse

Shloka 22

भरत-गुहसंवादः

Bharata and Guha: Trust, Hospitality, and the Burden of Grief

गुहेन सार्धं भरतस्समागतो महानुभावस्सजनस्समाहितः।सुदुर्मनास्तं भरतं तदा पुनर्गुह स्समाश्वासयदग्रजं प्रति।।2.85.22।।

guhena sārdhaṃ bharataḥ samāgato mahānubhāvaḥ sa-janaḥ samāhitaḥ |

su-durmanās taṃ bharataṃ tadā punaḥ guhaḥ samāśvāsayad agrajaṃ prati || 2.85.22 ||

بھرت، جو عظیم روح والا تھا، گُہ کے ساتھ ملا، اپنے لوگوں سمیت، اور دل کو سنبھالے ہوئے تھا؛ پھر گُہ نے، خود بھی نہایت رنجیدہ ہوتے ہوئے، رام—بھرت کے بڑے بھائی—کے بارے میں اسے دوبارہ تسلی دی۔

गुहेनwith Guha
गुहेन:
सहकारक (Accompaniment/सह)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (सह/Instrumental), एकवचन
सार्धम्together with
सार्धम्:
सह (Accompaniment-marker/सह)
TypeIndeclinable
Rootसार्धम् (अव्यय)
Formअव्यय (postposition) ‘with/together’
भरतःBharata
भरतः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
समागतःarrived
समागतः:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-गम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकृदन्तः (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having come/arrived’
महानुभावःmagnanimous
महानुभावः:
विशेषण (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहान्-अनुभाव (प्रातिपदिक; महान् + अनुभाव)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—महान् अनुभावः यस्य ‘great-souled/magnanimous’
सःhe
सः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
जनः(his) people/retinue
जनः:
सहकर्ता/अनुचर (Accompanying subject)
TypeNoun
Rootजन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘people/retinue’ (collective)
समाहितःcomposed
समाहितः:
विशेषण (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसम्-आ-धा (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्तः, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘composed/collected’
सुदुर्मनाःvery distressed
सुदुर्मनाः:
विशेषण (Adjectival/विशेषण)
TypeAdjective
Rootसु-दुर्मनस् (प्रातिपदिक; सु + दुर्मनस्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—अत्यन्तं दुर्मनाः ‘very despondent’
तम्him
तम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; सर्वनाम
भरतम्Bharata
भरतम्:
कर्म (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootभरत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन
तदाthen
तदा:
अधिकरण (Time/कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootतदा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) कालवाचक
पुनःagain
पुनः:
अधिकरण (Adverbial)
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) पुनरावृत्तिवाचक
गुहःGuha
गुहः:
कर्ता (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootगुह (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (कर्ता), एकवचन
समाश्वासयत्consoled
समाश्वासयत्:
क्रिया (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आ-श्वस् (धातु) + णिच् (causative)
Formलङ् (अनद्यतनभूत/Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद; णिजन्तः—‘caused to be comforted’
अग्रजम्the elder brother
अग्रजम्:
विषय/कर्म (Topic as object)
TypeNoun
Rootअग्रज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (कर्म), एकवचन; ‘elder brother’
प्रतिabout/towards
प्रति:
सम्बन्ध (Relation-marker)
TypeIndeclinable
Rootप्रति (अव्यय)
Formअव्यय (upasarga-like preposition) ‘towards/about’

Bharata, a man of great magnanimity, joined Guha together with his people with composed mind. Then Guha, greatly distraught, again consoled Bharata regarding his elder brother Rama.ityārṣē śrīmadrāmāyaṇē vālmīkīya ādikāvyē ayōdhyākāṇḍē pañcāśītitamassargaḥ৷৷Thus ends the eightyfifth sarga in Ayodhyakanda of the holy Ramayana, the first epic composed by sage Valmiki.

B
Bharata
G
Guha
R
Rama

FAQs

Dharma includes sustaining others through crisis: Guha’s reassurance and Bharata’s composure illustrate social dharma—mutual support, truthful counsel, and steadiness when moral order is shaken.

Bharata is in Guha’s region (Niṣāda territory) while moving to meet Rama. Guha remains anxious about Bharata’s intentions but continues to counsel and comfort him.

Bharata’s self-control (samāhita) and Guha’s loyal concern—vigilance joined with hospitality and care.