Previous Verse
Next Verse

Shloka 58

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

na nūnaṃ māṃ mahārājaḥ prāptaṃ jānāti kīrtimān |

upajighred dhi mūrdhni tātaḥ sannamya satvaram ||

یقیناً وہ نامور مہاراج نہیں جانتے کہ میں آ پہنچا ہوں؛ ورنہ پِتا جی فوراً جھک کر میرے سر کو سونگھتے، یعنی شفقت سے بوسہ دیتے۔

nanot
na:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Rootna (अव्यय)
FormNegation particle (निषेध-निपात)
nūnamsurely
nūnam:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootnūnam (अव्यय)
FormAvyaya; adverb of certainty (निश्चयार्थ)
māmme
mām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootasmad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormDvitīyā (2/द्वितीया), Ekavacana; pronoun
mahā-rājaḥthe great king
mahā-rājaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootmahā (प्रातिपदिक) + rājan (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathama, Ekavacana; karmadhāraya: mahān rājā
prāptam(that I have) arrived
prāptam:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Root√āp (आप्) with pra-upasarga; prāpta (कृदन्त-प्रातिपदिक; क्त)
FormNapumsaka, Dvitīyā, Ekavacana; past participle used adjectivally qualifying mām (sense: ‘arrived/come’)
jānātiknows
jānāti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√jñā (ज्ञा)
FormLaṭ (लट्, present), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
kīrtimānrenowned
kīrtimān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootkīrti-mant (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathama, Ekavacana; possessive adjective (मतुप्) qualifying mahārājaḥ
upajighretwould smell / would sniff
upajighret:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√ghrā (घ्रा) with upa-upasarga
FormVidhiliṅ (विधिलिङ्, optative), Prathama-puruṣa, Ekavacana; parasmaipada
hiindeed/for
hi:
Nipāta (निपात)
TypeIndeclinable
Roothi (अव्यय)
FormParticle (निपात) giving reason/emphasis
mūrdhnion the head
mūrdhni:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootmūrdhan (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Saptamī (7/सप्तमी), Ekavacana; locative
tātaḥfather
tātaḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottāta (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathama, Ekavacana; subject of upajighret
sannamyahaving bowed
sannamya:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√nam (नम्) with sam-upasarga; sannamya (ल्यप्)
FormAbsolutive (ल्यपन्त), avyaya; ‘having bowed’
satvaramquickly
satvaram:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootsatvara (अव्यय/प्रातिपदिक)
FormAvyaya; adverb (क्रियाविशेषण)

Surely the illustrious maharaja is not aware of my arrival. Otherwise he would have quickly bent my head and kissed me on my forehead.

B
Bharata
D
Daśaratha (as mahārāja/tāta)

FAQs

It highlights the dharmic ideal of affectionate father-son bonds within a righteous household—love expressed through culturally sanctioned gestures of blessing.

Bharata, not being received by Daśaratha, infers that the king is unaware of his arrival—unaware, because otherwise he would have greeted him with affection.

Bharata’s sincerity and filial attachment—he expects a loving, respectful greeting from his father, reflecting a stable moral family order.