Previous Verse
Next Verse

Shloka 56

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

अपश्यंस्तु ततस्तत्र पितरं पितुरालये।जगाम भरतो द्रष्टुं मातरं मातुरालये।।2.72.1।।

apaśyaṃs tu tatas tatra pitaraṃ pitur ālaye |

jagāma bharato draṣṭuṃ mātaraṃ mātur ālaye ||

پھر وہ شاہی محل میں اپنے پتا کو نہ دیکھ کر، بھرت اپنی ماں کو دیکھنے کے لیے اس کے محل کی طرف گیا۔

apaśyannot seeing
apaśyan:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Root√paś (पश्); paśyan (शतृ) with a- (नञर्थ)
FormVartamāna-kṛdanta (शतृ), Pumliṅga, Prathama, Ekavacana; ‘not seeing’
tubut/indeed
tu:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Roottu (अव्यय)
FormParticle (निपात)
tataḥthereafter
tataḥ:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Roottataḥ (अव्यय)
FormAdverb (क्रियाविशेषण)
tatrathere
tatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottatra (अव्यय)
FormAdverb of place
pitaramfather
pitaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
pituḥof father
pituḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootpitṛ (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
ālayein the abode
ālaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootālaya (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Saptamī, Ekavacana
jagāmawent
jagāma:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√gam (गम्)
FormLaṅ, 3rd person, singular
bharataḥBharata
bharataḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbharata (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Prathama, Ekavacana
draṣṭumto see
draṣṭum:
Prayojana (प्रयोजन)
TypeVerb
Root√dṛś (दृश्)
FormTumun infinitive
mātarammother
mātaram:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Dvitīyā, Ekavacana
mātuḥof mother
mātuḥ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootmātṛ (प्रातिपदिक)
FormStrīliṅga, Ṣaṣṭhī, Ekavacana
ālayein the abode
ālaye:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootālaya (प्रातिपदिक)
FormPumliṅga, Saptamī, Ekavacana

Not finding his father in his abode, Bharata went to see his mother in her apartment.

B
Bharata
D
Daśaratha (implied)
K
Kaikeyi (implied)

FAQs

Dharma here is expressed as proper conduct within the royal household—seeking one’s parents with due regard to place and protocol.

Bharata cannot find Daśaratha and turns to Kaikeyi’s quarters to meet her.

Attentiveness and filial concern—Bharata’s immediate effort to locate and meet his parents.