Previous Verse
Next Verse

Shloka 52

भरतस्य मातृसदनगमनं कैकेय्या दारुणवृत्तान्तकथनं च

Bharata in Kaikeyi’s apartments: revelation of Daśaratha’s death and Rāma’s exile

त्वयात्विदानीं धर्मज्ञ राजत्वमवलम्ब्यताम्।त्वत्कृते हि मया सर्वमिदमेवं विधं कृतम्।।2.72.52।।

tvayā tv idānīṁ dharmajña rājatvam avalambyatām | tvatkṛte hi mayā sarvam idam evaṁvidhaṁ kṛtam || 2.72.52 ||

پس اب، اے دھرم کے جاننے والے! تم بادشاہت سنبھالو؛ کیونکہ تمہاری خاطر ہی میں نے یہ سب کچھ اسی طرح انجام دیا ہے۔

त्वयाby you
त्वया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, तृतीया, एकवचन
तुnow then
तु:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; विशेष/विरोध
इदानीम्now
इदानीम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (now)
धर्मज्ञO knower of dharma
धर्मज्ञ:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधर्मज्ञ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; विशेषणवत् सम्बोधन (O knower of dharma)
राजत्वम्kingship
राजत्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootराजत्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; भाववाचक (kingship)
अवलम्ब्यताम्take up / assume
अवलम्ब्यताम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootअव + लम्ब् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (let it be assumed / take hold)
त्वत्-कृतेfor your sake
त्वत्-कृते:
Hetu (हेतु)
TypeIndeclinable
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + कृते (कृ-धातु से निष्पन्न कृदन्त/अव्ययीभावार्थ)
Formअव्ययीभाव: त्वत्कृते = त्वदर्थे (for your sake); कृते इति सप्तमी-एकवचनरूपेण निपातवत्
हिindeed
हि:
Nipata (निपात)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; हेत्वर्थ/निश्चय (indeed/for)
मयाby me
मया:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया, एकवचन
सर्वम्all
सर्वम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनामसदृश
इदम्this
इदम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम
एवम्thus
एवम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक
विधम्of this kind
विधम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootविध (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; विशेषणम् (qualifies इदम्/सर्वम्)
कृतम्done
कृतम्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formक्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कर्मणि: 'done'

O knower of dharma, assume kingship now. It is only for your sake that all this has been done by me.

K
Kaikeyī
B
Bharata

FAQs

Dharma cannot be invoked to legitimize adharma: calling Bharata “dharmajña” while urging him to accept a throne obtained through injustice highlights ethical contradiction.

After admitting her actions and Daśaratha’s death, Kaikeyī presses Bharata to assume the throne.

Bharata’s reputation for dharma is acknowledged—even by Kaikeyī—setting up his principled refusal later.