Shloka 40

क्व चेदानीं स धर्मात्मा कौसल्यानन्दवर्धनः।

लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा सीतया च समं गतः।।2.72.40।।

kva cedānīṃ sa dharmātmā kausalyānandavardhanaḥ | lakṣmaṇena saha bhrātrā sītayā ca samaṃ gataḥ || 2.72.40 ||

وہ دھرماتما—جو کوسلیا کی خوشی بڑھانے والا ہے—اب کہاں گیا ہے، اپنے بھائی لکشمن اور سیتا کے ساتھ؟

क्वwhere
क्व:
देशाधिकरण (अधिकरण/Locative sense: where)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formप्रश्नार्थक-अव्यय (interrogative adverb)
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
इदानीम्now, at this time
इदानीम्:
कालाधिकरण (अधिकरण/Time)
TypeIndeclinable
Rootइदानीम् (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb)
सःhe (Rama)
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st case), एकवचन; सर्वनाम (pronoun)
धर्मात्माrighteous-souled
धर्मात्मा:
कर्ता-विशेषण (qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootधर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण; समासः धर्म + आत्मा (षष्ठी-तत्पुरुषः: ‘धर्मस्य आत्मा/धर्मात्मा’)
कौसल्यानन्दवर्धनःenhancer of Kausalya's joy
कौसल्यानन्दवर्धनः:
कर्ता-सम्बोधन/विशेषण (appositive to subject)
TypeNoun
Rootकौसल्या + आनन्द + वर्धन (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः कौसल्यायाः आनन्दस्य वर्धनः (षष्ठी-तत्पुरुषः)
लक्ष्मणेनwith Lakshmana
लक्ष्मणेन:
सहकारक/सहयोग (Sahakāraka/association; सहार्थे तृतीया)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd case), एकवचन (instrumental: with/by)
सहtogether with
सह:
सहयोग (association marker)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसहार्थक-अव्यय (postposition/adverb meaning 'together with')
भ्रात्राwith (his) brother
भ्रात्रा:
सहकारक/सहयोग (association)
TypeNoun
Rootभ्रातृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, एकवचन (instrumental: with brother)
सीतयाwith Sita
सीतया:
सहकारक/सहयोग (association)
TypeNoun
Rootसीता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
and
:
समुच्चय (connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चय-अव्यय (conjunction)
समम्together, in company
समम्:
क्रियाविशेषण (adverbial modifier)
TypeIndeclinable
Rootसमम् (अव्यय)
Formरीत्यर्थक-अव्यय (adverb: equally/together)
गतःhas gone
गतः:
क्रिया (verbal predicate)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formभूतकर्मणि/भूतकालिक-कर्तरि प्रयोगः; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘gone’ (finite sense: has gone)

Where has righteous Rama who enhances the delight of Kausalya along with his brother Lakshmana and Sita gone now?

B
Bharata
R
Rāma
K
Kausalyā
L
Lakṣmaṇa
S
Sītā

FAQs

Respect for dharma is expressed through reverent inquiry: Bharata identifies Rāma primarily by righteousness, not by power or privilege.

Bharata, confused and distressed, asks where Rāma has gone, noting that Sītā and Lakṣmaṇa are with him.

Bharata’s devotion to Rāma and concern for family welfare, grounded in recognition of Rāma’s dharmic nature.