Previous Verse
Next Verse

Ramayana — Ayodhya Kanda, Sarga 63, Shloka 21

दशरथस्य शोकानुचिन्तनं शब्धवेधि-दोषस्मरणं च

Daśaratha’s grief, karmic reflection, and the remembered ‘śabdavedhī’ misdeed

तस्मिन्नतिसुखे काले धनुष्मानिषुमान्रथी।व्यायामकृतसङ्कल्पस्सरयूमन्वगां नदीम्।।2.63.21।।

tasminn ati-sukhe kāle dhanuṣmān iṣumān rathī | vyāyāma-kṛta-saṅkalpaḥ sarayūm anvagāṃ nadīm || 2.63.21 ||

اُس نہایت خوشگوار موسم میں، میں—کمان و تیر سے مسلّح، رتھ پر سوار، شکار کی مشق کا پختہ ارادہ کیے—سرَیو ندی کے کنارے کنارے چل پڑا۔

tasminin that
tasmin:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Roottad (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormPronoun (सर्वनाम), Masculine/Neuter, Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
ati-sukhevery pleasant
ati-sukhe:
Adhikaraṇa-viśeṣaṇa (अधिकरणविशेषणम्)
TypeAdjective
Rootati (अव्यय) + sukha (प्रातिपदिक)
FormAvyayībhāva: अतिसुखे = ‘very pleasant’; Neuter (नपुंसकलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन); qualifying kāle
kāletime/season
kāle:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootkāla (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Locative (7th/सप्तमी), Singular (एकवचन)
dhanuṣmānbow-bearing (one)
dhanuṣmān:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootdhanuṣmat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
iṣumānarrow-bearing (one)
iṣumān:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootiṣumat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन); in apposition to dhanuṣmān/rathī
rathīcharioteer/chariot-warrior
rathī:
Kartā (कर्ता)
TypeNoun
Rootrathin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
vyāyāma-kṛta-saṅkalpaḥone resolved for exercise/hunting
vyāyāma-kṛta-saṅkalpaḥ:
Kartā-viśeṣaṇa (कर्तृविशेषणम्)
TypeNoun
Rootvyāyāma (प्रातिपदिक) + kṛta (कृ-धातु, क्त) + saṅkalpa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa: व्यायामेन कृतः सङ्कल्पः यस्य; Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (1st/प्रथमा), Singular (एकवचन)
sarayūmSarayu (river)
sarayūm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootsarayū (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन)
anvagāmwent along/followed
anvagām:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootanu-gam (धातु)
FormImperfect (लङ्), Parasmaipada (परस्मैपद), 3rd person (प्रथमपुरुष), Singular (एकवचन)
nadīmriver
nadīm:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Accusative (2nd/द्वितीया), Singular (एकवचन); apposition to sarayūm

In that highly delightful season, wishing to go hunting I, armed with bow and arrows, rode my chariot towards river Sarayu.

D
Daśaratha
S
Sarayū River

FAQs

Dharma here raises the question of regulated conduct: even lawful royal pastimes like hunting demand discipline and responsibility because their consequences can be grave.

Daśaratha begins the personal backstory leading to his curse: during a pleasant season he sets out to hunt near the Sarayū.

Intentionality (saṅkalpa) is highlighted—yet the verse also foreshadows that resolve without ethical restraint can become dangerous.