Previous Verse
Next Verse

Shloka 9

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

तवामरसुतप्रख्य तर्तुं सागरगां नदीम्।नौरियं पुरुषव्याघ्र तां त्वमारोह सुव्रत।।2.52.9।।

tavāmarasūtaprakhya tartuṃ sāgaragāṃ nadīm | naur iyaṃ puruṣavyāghra tāṃ tvam āroha suvrata || 2.52.9 ||

اے مردوں کے شیر، اے دیوتا کے فرزند کی مانند تاباں اور پختہ عہد والے! یہ کشتی حاضر ہے تاکہ تُو اس دریا کو پار کرے جو سمندر کی طرف بہتا ہے؛ اے نیک نذر، اس پر سوار ہو۔

तवyour/for you
तव:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अमरसुतप्रख्यO one famed like a god's son
अमरसुतप्रख्य:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeAdjective
Rootअमर + सुत + प्रख्य (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: अमरस्य सुत इव प्रख्यः; पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative); संबोधन ‘(हे)’ लक्ष्मण/राम-सम्बन्धे
तर्तुम्to cross
तर्तुम्:
प्रयोजन (Purpose/Infinitive)
TypeVerb
Rootतॄ (धातु)
Formतुमुन्-प्रत्ययान्त (infinitive): ‘to cross’
सागरगाम्sea-going (flowing to the sea)
सागरगाम्:
कर्म (Karma/Object—qualifier)
TypeAdjective
Rootसागर + ग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: सागरं गच्छतीति; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नदीम्’ इत्यस्य विशेषण
नदीम्river
नदीम्:
कर्म (Karma/Object of ‘तर्तुम्’)
TypeNoun
Rootनदी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
नौःboat
नौः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootनौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
इयम्this
इयम्:
कर्ता (Karta/Subject—apposition)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
पुरुषव्याघ्रO tiger among men
पुरुषव्याघ्र:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootपुरुष + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास: पुरुषेषु व्याघ्र इव; पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative)
ताम्that (boat)
ताम्:
कर्म (Karma/Object of ‘आरोह’)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘नौम्’ इत्यर्थे
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम, पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
आरोहclimb/board
आरोह:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootआ + रुह् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष (2nd), एकवचन
सुव्रतO man of good vows
सुव्रत:
सम्बोधन (Sambodhana)
TypeNoun
Rootसुव्रत (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: सु + व्रत; पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन (Vocative)

O best among men, renowned like a god's son and constantly engaged in vows, here is the boat for you to cross the Ganga flowing into the sea. Do board it.

R
Rāma
G
Gaṅgā (river flowing to the sea)
B
boat (nauḥ)

FAQs

Sevā and maryādā: offering practical help to the righteous traveler is treated as a duty; respectful address reinforces social and moral order.

At the Gaṅgā crossing, the boatman presents the boat and invites Rāma to board so they may cross.

Respectful service—recognizing Rāma’s virtue (suvrata) and assisting him without hesitation.