Shloka 3

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

Devanagari script

बर्हिणानां च निर्घोषः श्रूयते नदतां वने।तराम जाह्नवीं सौम्य शीघ्रगां सागरङ्गमाम्।।2.52.3।।

Transliteration

barhiṇānāṃ ca nirghoṣaḥ śrūyate nadatāṃ vane | tarāma jāhnavīṃ saumya śīghragāṃ sāgaraṅgamām || 2.52.3 ||

Translation

جنگل میں موروں کی پکار سنائی دیتی ہے۔ اے عزیز رفیق! آؤ ہم جاہنوی (گنگا) کو پار کریں، جو تیز رو ہے اور سمندر کی طرف بہتی ہے۔

Word by Word

• बर्हिणानाम्: of peacocks
• बर्हिणानाम्: सम्बन्ध (Ṣaṣṭhī-sambandha/Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: बर्हिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (masculine), षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction ‘and’)

• निर्घोषः: sound/clamor
• निर्घोषः: कर्ता (Karta/Subject)
• Type: Noun
• Root: निर्घोष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• श्रूयते: is heard
• श्रूयते: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: श्रु (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), आत्मनेपद (Ātmanepada), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; कर्मणि-प्रयोग (passive sense)

• नदताम्: of (those) crying/roaring
• नदताम्: सम्बन्ध (Genitive—of those crying)
• Type: Verb
• Root: नद् (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्ययान्त कृदन्त (present active participle): नदत्; षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), बहुवचन (Plural)

• वने: in the forest
• वने: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: वन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• तराम: let us cross / we shall cross
• तराम: क्रिया (Kriyā/Verb)
• Type: Verb
• Root: तॄ (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), परस्मैपद, उत्तमपुरुष (1st), बहुवचन (Plural)

• जाह्नवीम्: the Jahnavi (Ganga)
• जाह्नवीम्: कर्म (Karma/Object—what is crossed)
• Type: Noun
• Root: जाह्नवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सौम्य: O gentle one / dear (Lakshmana)
• सौम्य: सम्बोधन (Sambodhana/Vocative)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: सम्बोधन-प्रयोग (Vocative), पुल्लिङ्ग, सम्बोधन-एकवचन

• शीघ्रगाम्: swift-flowing
• शीघ्रगाम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: शीघ्रग (प्रातिपदिक)
• Form: कर्मधारय-समास: शीघ्र + ग (गच्छतीति); स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; जाह्नवीम् इत्यस्य विशेषण

• सागरङ्गमाम्: going to the sea
• सागरङ्गमाम्: कर्म (Karma/Object—qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सागर + गम (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास: सागरं गच्छतीति; स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; जाह्नवीम् इत्यस्य विशेषण

Context

Listen to the screams of the peacocks in the forest. The Ganga is flowing fast to merge in the sea. We need to cross it.

Characters & Entities

• Peacocks (barhiṇa)
• Forest (vana)
• Jāhnavī/Gaṅgā
• Ocean (sāgara)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is shown as forward-moving commitment to the exile path—continuing the journey without turning back.

What is the narrative situation?

On the forest route, Rāma points out natural sounds and urges crossing the Gaṅgā as part of their progress.

Which character virtue is emphasized?

Resolve and leadership in hardship—guiding companions calmly through the journey.