Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

गङ्गातरणम्, सुमन्त्र-प्रतिनिवर्तनम्, जटाधारणम्

Crossing the Gaṅgā; Sumantra’s Return; Adoption of Ascetic Signs

इति ब्रुवन्नात्मसमं सुमन्त्रः सारथिस्तदा।दृष्ट्वा दूरगतं रामं दुःखार्तो रुरुदे चिरम्।।2.52.20।।

iti bruvann ātmasamaṃ sumantraḥ sārathis tadā |

dṛṣṭvā dūragataṃ rāmaṃ duḥkhārto rurude ciram ||

یوں کہہ کر، اس وقت سارتھی سمنتر—جو رام کو اپنے ہی نفس کے برابر جانتا تھا—رام کو دور جاتے دیکھ کر غم سے بےتاب دیر تک روتا رہا۔

इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootiti (अव्यय)
Formउक्त्यर्थक अव्यय
ब्रुवन्speaking
ब्रुवन्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√brū (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तृसमानाधिकरण (agreeing with सुमन्त्रः)
आत्मसमम्equal to his own self
आत्मसमम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootātma-sama (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (आत्मा इव समः), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of रामम्)
सुमन्त्रःSumantra
सुमन्त्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsumantra (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
सारथिःthe charioteer
सारथिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootsārathi (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; apposition to सुमन्त्रः
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक अव्यय (temporal adverb)
दृष्ट्वाhaving seen
दृष्ट्वा:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeVerb
Root√dṛś (धातु)
Formक्त्वान्त (Absolutive), पूर्वकाल; ‘having seen’
दूरगतम्gone far away
दूरगतम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdūra-gata (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय समास (दूरं गतः), पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of रामम्)
रामम्Rama
रामम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootrāma (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन
दुःखार्तःafflicted with grief
दुःखार्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootduḥkha-ārta (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष समास (दुःखेन आर्तः), पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; विशेषण (of सुमन्त्रः)
रुरुदेcried
रुरुदे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√rud (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, आत्मनेपद
चिरम्for a long time
चिरम्:
Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootcira (प्रातिपदिक)
Formक्रियाविशेषणरूपेण द्वितीया एकवचन (adverbial accusative: for a long time)

Rama was like his (Sumantra's) own self. When Sumantra, the charioteer, saw that Rama was preparing to go afar for a long time, he started weeping aloud in deep distress.

S
Sumantra
R
Rama

FAQs

Dharma is not emotionless; righteous bonds create grief at separation. The epic validates compassion while still moving forward with duty.

After addressing Rama, Sumantra watches him recede into the distance and breaks down in prolonged weeping.

Sumantra’s deep affection and loyalty—treating Rama ‘like himself’—reveals the moral power of righteous relationships.