Shloka 43

अयोध्याकाण्डे चतुर्थः सर्गः

Rāma Summoned; Pushya Coronation Decision

Devanagari script

लक्ष्मणेमां मया सार्धं प्रशाधि त्वं वसुन्धराम्।द्वितीयं मेऽन्तरात्मानं त्वामियं श्रीरुपस्थिता।।2.4.43।।

Transliteration

lakṣmaṇa imāṃ mayā sārdhaṃ praśādhi tvaṃ vasundharām | dvitīyaṃ me 'ntarātmānaṃ tvām iyaṃ śrīr upasthitā || 2.4.43 ||

Translation

اے لکشمن! میرے ساتھ مل کر اس دھرتی کی حکمرانی کرو۔ یہ راج شری تمہارے پاس بھی آئی ہے، کیونکہ تم میرے لیے گویا دوسرا باطنی نفس ہو۔

Word by Word

• लक्ष्मण: O Lakshmana
• लक्ष्मण: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: लक्ष्मण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन; vocative

• इमाम्: this
• इमाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative ‘this’

• मया: with me
• मया: Saha (सह)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया (3/सह), एकवचन; instrumental ‘with me’

• सार्धम्: together
• सार्धम्: Saha (सह)
• Type: Indeclinable
• Root: सार्धम् (अव्यय)
• Form: सह-अर्थक-अव्यय; ‘together with’

• प्रशाधि: govern
• प्रशाधि: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र+शास् (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), मध्यमपुरुष, एकवचन; imperative ‘rule/govern’

• त्वम्: you
• त्वम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; nominative ‘you’

• वसुन्धराम्: the earth/kingdom
• वसुन्धराम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वसुन्धरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative singular

• द्वितीयम्: second
• द्वितीयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: द्वितीय (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; adjective to antarātmānam

• मे: my
• मे: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6/सम्बन्ध), एकवचन; genitive ‘my’

• अन्तरात्मानम्: inner self
• अन्तरात्मानम्: Karma (कर्म) (apposition to tvām)
• Type: Noun
• Root: अन्तरात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; समासः—कर्मधारय (अन्तरः आत्मा) ‘inner self’

• त्वाम्: you
• त्वाम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: द्वितीया (2/कर्म), एकवचन; accusative ‘you’

• इयम्: this
• इयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; nominative ‘this’

• श्रीः: royal fortune
• श्रीः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1/कर्ता), एकवचन; nominative singular

• उपस्थिता: has come
• उपस्थिता: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप+स्था (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त/PPP), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘has come/arrived’

Context

O Lakshmana! rule this earth together with me. This royal fortune also accrues to you, for you are my second innermost self.

Characters & Entities

• Rama
• Lakshmana
• Sri (royal fortune)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Power is to be shared with trusted, virtuous kin for the public good—kingship is a collective responsibility, not private enjoyment.

What is the narrative situation?

Rama, anticipating coronation, reassures Lakshmana that governance and royal prosperity belong to them together.

Which character virtue is emphasized?

Fraternal loyalty and non-possessiveness about authority (generosity in leadership).