Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

शरावरौ शरैः पूर्णौ विध्वस्तौ पश्य लक्ष्मण।प्रतोदाभीशुहस्तो वै कस्यायं सारथिर्हतः।।।।

śarāvarau śaraiḥ pūrṇau vidhvastau paśya lakṣmaṇa | pratodābhīśuhasto vai kasyāyaṃ sārathir hataḥ ||

دیکھو، لکشمن—دو ترکش تیر وں سے بھرے ہوئے تھے، اب پاش پاش پڑے ہیں۔ اور یہ رتھ بان بھی مارا پڑا ہے، کوڑا اور لگام ابھی تک ہاتھ میں ہے۔ یہ کس کے آدمی تھے؟

शर-आवरौtwo quivers
शर-आवरौ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक) + आवर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुषः (शराणाम् आवरौ = two quivers)
शरैःwith arrows
शरैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootशर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन
पूर्णौfilled
पूर्णौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक/कृदन्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; विशेषणम् (शरावर्योः)
विध्वस्तौsmashed
विध्वस्तौ:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootविध्वस्त (कृदन्त; √ध्वंस् with वि-)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘shattered’
पश्यsee
पश्य:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√पश् (धातु)
Formलोट्-लकार (imperative), मध्यम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद
लक्ष्मणO Lakshmana
लक्ष्मण:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-प्रथमा (vocative), एकवचन
प्रतोद-अभीशु-हस्तःholding whip and reins
प्रतोद-अभीशु-हस्तः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रतोद (प्रातिपदिक) + अभीशु (प्रातिपदिक) + हस्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तत्पुरुषः (प्रतोदं च अभीशु च हस्ते यस्य)
वैindeed
वै:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक/खल्वर्थक अव्यय (particle: indeed)
कस्यwhose
कस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी, एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
सारथिःcharioteer
सारथिः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootसारथि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
हतःkilled
हतः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootहत (कृदन्त; √हन्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकृदन्त (क्त) ‘slain’

O Lakshmana ! look at these two quivers filled with arrows and lying shattered. The charioteer is holding a whip and reins in his hands and is lying dead. To whom do they belong?

R
Rāma
L
Lakṣmaṇa
S
sārathi (charioteer)

FAQs

Dharma includes compassion and accountability: the slain attendants are noticed, and the scene is read as a moral and factual clue, not ignored.

Rāma points out wrecked quivers and a dead charioteer, indicating a major confrontation has occurred.

Attentiveness to detail and empathetic awareness amid crisis.