Shloka 50

गोदावरीतटे सीतान्वेषणम्

The Search for Sītā at the Godāvarī

Devanagari script

कस्येमौ पुरुषव्याघ्र शयाते निहतौ युधि।चामरग्राहिणौ सौम्य सोष्णीषमणिकुण्डलौ।।।।

Transliteration

kasyemau puruṣavyāghra śayāte nihatau yudhi | cāmaragrāhiṇau saumya soṣṇīṣamaṇikuṇḍalau ||

Translation

اے مردوں کے شیر، اے نرم دل! یہ دونوں کون ہیں جو جنگ میں مارے گئے اور یہاں پڑے ہیں—چَوریاں (چَمر) تھامنے والے خادم، جن کے سروں پر اوڑھنی/عمامہ اور کانوں میں جواہرات جڑے کُنڈل ہیں؟

Word by Word

• कस्य: whose
• कस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी, एकवचन

• इमौ: these two
• इमौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• पुरुष-व्याघ्र: O tiger among men
• पुरुष-व्याघ्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: पुरुष (प्रातिपदिक) + व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; तत्पुरुषः (पुरुषेषु व्याघ्र इव)

• शयाते: lie (down)
• शयाते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √शी (धातु)
• Form: लट्-लकार (present), प्रथम-पुरुष, द्विवचन; आत्मनेपद

• निहतौ: slain (both)
• निहतौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: निहत (कृदन्त; √हन् with नि-)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; भूतकृदन्त (क्त)

• युधि: in battle
• युधि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: युध् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (अधिकरण), एकवचन

• चामर-ग्राहिणौ: two fan-bearers
• चामर-ग्राहिणौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चामर (प्रातिपदिक) + ग्राहिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुषः (चामरं गृह्णीतः)

• सौम्य: O gentle one
• सौम्य: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सौम्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन

• स-उष्णीष-मणि-कुण्डलौ: with turban and jeweled earrings
• स-उष्णीष-मणि-कुण्डलौ: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स (प्रातिपदिक) + उष्णीष (प्रातिपदिक) + मणि (प्रातिपदिक) + कुण्डल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; तत्पुरुषः (उष्णीषं च मणिकुण्डले च सहितौ)

Context

O best among men, O handsome Lakshmana! see these carriers of fans with head dress and ear-rings studded with gems lying slain in the combat. Whose are they ?

Characters & Entities

• Rāma
• Lakṣmaṇa
• cāmara (fly-whisk)
• kuṇḍala (earrings)

FAQs

What is the core ethical principle (Dharma) in this verse?

Dharma is sensitive to the suffering of all, not only heroes. Noticing fallen attendants reflects compassion and moral seriousness about violence.

What is the narrative situation?

Rāma continues examining the battlefield-like traces, finding slain royal attendants with insignia of service.

Which character virtue is emphasized?

Compassion (karuṇā) and careful observation.