Next Verse

Shloka 1

Tīrtha-Māhātmya: Dharmatīrtha, Plakṣādevī Sarasvatī, Śākambharī, and Suvarṇa

Kṛṣṇa–Rudra Episode

नारद उवाच । ततो गच्छेत धर्म्मज्ञ धर्म्मतीर्थं पुरातनम् । यत्र धर्मो महाभागस्तप्तवानुत्तमं तपः

nārada uvāca | tato gaccheta dharmmajña dharmmatīrthaṃ purātanam | yatra dharmo mahābhāgastaptavānuttamaṃ tapaḥ

نارد نے کہا: پھر اے دھرم کے جاننے والے، قدیم دھرم تیرتھ کی طرف جانا چاہیے، جہاں صاحبِ جلال دھرم نے کبھی اعلیٰ ترین تپسیا کی تھی۔

नारदःNarada
नारदः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootनारद (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
ततःthen; thereafter
ततः:
Adhikarana (Context/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय, अव्यय-प्रकारः: अव्यय-क्रियाविशेषण (adverb: 'then/from there')
गच्छेत्should go
गच्छेत्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
धर्मज्ञO knower of dharma
धर्मज्ञ:
Sambodhana (Address/सम्बोधन)
TypeNoun
Rootधर्म + ज्ञ (प्रातिपदिक; कृदन्त-आधारित)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मं जानाति इति)
धर्मतीर्थम्the sacred ford/place of dharma
धर्मतीर्थम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म + तीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुष-समासः (धर्मस्य तीर्थम्)
पुरातनम्ancient
पुरातनम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootपुरातन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (धर्मतीर्थम्)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (Location/अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय, अव्यय-प्रकारः: देशवाचक-सम्बन्ध (relative adverb: 'where')
धर्मःDharma
धर्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
महाभागःgreatly fortunate; illustrious
महाभागः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootमहā + भाग (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारय-समासः (महान् भागः यस्य) / विशेषणम् (धर्मः)
तप्तवान्performed (has practiced)
तप्तवान्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु) + तवत् (कृदन्त-प्रत्यय)
Formकृदन्तः: क्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तरि प्रयोगः
उत्तमम्supreme
उत्तमम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्तम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; विशेषणम् (तपः)
तपःausterity; penance
तपः:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

Nārada

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes: धर्म्मज्ञ→धर्मज्ञ (अनुस्वार/द्वित्व-लेखनभेद); धर्म्मतीर्थं→धर्मतीर्थम्; महाभागस्तप्तवानुत्तमं→महाभागः तप्तवान् उत्तमम्; पदच्छेदः यथोचितः।

N
Nārada
D
Dharma
D
Dharmatīrtha

FAQs

It points to Dharmatīrtha as an identified pilgrimage site and frames it as an ancient locus of spiritual power, sanctified by Dharma’s austerities.

Indirectly: it promotes reverence toward sacred places and exemplars like Dharma; such tīrtha-yātrā is often presented in the Purāṇas as supportive of devotion and inner purification.

The verse teaches that a dharma-knower should seek places and practices that strengthen righteousness—honoring Dharma not merely as rules, but as lived discipline through tapas.