Shloka 73

Pilgrimage Sequence on Sacred Fords (Narmadā Region): Bhṛgu-tīrtha, Śiva-vratas, and Merit Amplification

Devanagari script

ततो गच्छेत राजेंद्र सोमतीर्थमनुत्तमम् । पौर्णिमास्यां विशेषेण तत्र स्नानं समाचरेत्

Transliteration

tato gaccheta rājeṃdra somatīrthamanuttamam | paurṇimāsyāṃ viśeṣeṇa tatra snānaṃ samācaret

Translation

پھر اے راجاؤں کے راجا، بے مثال سوما تیرتھ کی طرف جانا چاہیے۔ خاص طور پر پورنیما کے دن وہاں باقاعدہ طور پر غسل کرنا چاہیے۔

Word by Word

• ततः: then/thereafter
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण) (contextual/time)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: अव्यय (Avyaya), तस्मात्-अर्थे (ablatival adverb) "thereafter/from there"

• गच्छेत्: should go
• गच्छेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: गम् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; लोट्-भावार्थः (should go)

• राजेन्द्र: O king of kings
• राजेन्द्र: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: राजेन्द्र (प्रातिपदिक) = राजन् + इन्द्र (प्रातिपदिकौ)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञाम् इन्द्रः)

• सोमतीर्थम्: the Soma-tīrtha (pilgrimage place of Soma)
• सोमतीर्थम्: Karma (कर्म) (destination/object of going)
• Type: Noun
• Root: सोमतीर्थ (प्रातिपदिक) = सोम + तीर्थ (प्रातिपदिकौ)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्; षष्ठी-तत्पुरुषः (सोमस्य तीर्थम्)

• अनुत्तमम्: unsurpassed, excellent
• अनुत्तमम्: Viśeṣaṇa (विशेषण) (of Karma)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्; विशेषणम् (qualifying सोमतीर्थम्)

• पौर्णिमास्याम्: on the full-moon day
• पौर्णिमास्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण) (time)
• Type: Noun
• Root: पौर्णिमासी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (Locative/सप्तमी), एकवचनम्; कालाधिकरणम् (time-locative)

• विशेषेण: especially
• विशेषेण: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: विशेष (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव/तृतीया-प्रयोगवत् अव्यय (instrumental-used adverb) "especially"

• तत्र: there
• तत्र: Adhikaraṇa (अधिकरण) (place)
• Type: Indeclinable
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: अव्यय (Avyaya), देशवाचक (locative adverb) "there"

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचनम्

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपदम्, प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम्; विध्यर्थः (should perform/practice)

Speaker

Unspecified (narrator/instructor addressing a king, 'rājendra')

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: tirtha

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: ततो→ततः; सोमतीर्थमनुत्तमम्→सोमतीर्थम् + अनुत्तमम्; पौर्णिमास्यां→पौर्णिमास्याम्; गच्छेत/समाचरेत are optative forms.

Characters & Entities

• Soma-tīrtha

FAQs

What does this verse reveal about the geography of sacred Tirthas?

It points to a specific pilgrimage site—Soma-tīrtha—as an “unsurpassed” sacred place, showing how the Padma Purana maps holiness onto particular locations and prescribes travel to them.

How does this verse emphasize the path of Bhakti?

By recommending a reverent act (tīrtha-snāna) at a named sacred site and time, it frames devotion as practiced through embodied pilgrimage and ritual observance, not only through doctrine.

What is the ethical lesson from this dialogue?

The instruction “samācaret” stresses disciplined, proper observance—encouraging sincerity, restraint, and commitment to sacred duties rather than casual or performative religiosity.