Shloka 20

Inquiry into Sacred Fords and the Merit of Earth-Circumambulation

Narada–Yudhishthira; Entry into the Dilipa–Vasistha Episode

Devanagari script

पुरोहितं स तं दृष्ट्वा दीप्यमानमिव श्रिया । प्रहर्षमतुलं लेभे विस्मयं परमं ययौ

Transliteration

purohitaṃ sa taṃ dṛṣṭvā dīpyamānamiva śriyā | praharṣamatulaṃ lebhe vismayaṃ paramaṃ yayau

Translation

اُس پُروہت کو دیکھ کر، جو شری کی شان سے گویا شعلہ زن تھا، اُس نے بے مثال مسرّت پائی اور انتہائی حیرت میں ڈوب گیا۔

Word by Word

• पुरोहितम्: family priest; chaplain
• पुरोहितम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुरोहित (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

• सः: he
• सः: कर्ता (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), प्रथमा (Nominative/प्रथमा), एकवचन (Singular/एकवचन)

• तम्: him; that (person)
• तम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन); पुरोहितम् इत्यस्य पुनरुक्त-सूचक (that one)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: क्रिया (पूर्वक्रिया/पूर्वकालिक)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + क्त्वा (अव्यय-कृदन्त)
• Form: क्त्वान्त (Gerund/क्त्वा), अव्ययभाव (indeclinable); पूर्वकालिक-क्रिया (having seen)

• दीप्यमानम्: shining; radiant
• दीप्यमानम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: दीप् (धातु) + शानच् (कृदन्त)
• Form: वर्तमान-कर्तरि कृदन्त (Present participle/शानच्), पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन); 'तम्/पुरोहितम्' इत्यस्य विशेषणम्

• इव: as if; like
• इव: सम्बन्ध (Comparison marker/उपमा)
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)
• Form: उपमा-अव्यय (comparative particle/उपमा)

• श्रिया: with splendor; with prosperity
• श्रिया: करण (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: श्री (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग (Feminine/स्त्रीलिङ्ग), तृतीया (Instrumental/तृतीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

• प्रहर्षम्: joy; exhilaration
• प्रहर्षम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: प्रहर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

• अतुलम्: incomparable
• अतुलम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: अतुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन); 'प्रहर्षम्' इत्यस्य विशेषणम्

• लेभे: obtained; felt
• लेभे: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: लभ् (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), आत्मनेपद (Ātmanepada/आत्मनेपद), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन (Singular/एकवचन)

• विस्मयम्: astonishment
• विस्मयम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: विस्मय (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन)

• परमम्: supreme; great
• परमम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परम (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग (Masculine/पुंलिङ्ग), द्वितीया (Accusative/द्वितीया), एकवचन (Singular/एकवचन); 'विस्मयम्' इत्यस्य विशेषणम्

• ययौ: went; came to (a state)
• ययौ: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: या (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect/लिट्), परस्मैपद (Parasmaipada/परस्मैपद), प्रथमपुरुष (3rd person/प्रथमपुरुष), एकवचन (Singular/एकवचन); भावार्थे 'to come to (a state)'

Speaker

Narrator (context not specified in the provided excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: दृष्ट्वा दीप्यमानमिव = दृष्ट्वा + दीप्यमानम् + इव; प्रहर्षमतुलं = प्रहर्षम् + अतुलम्

FAQs

What is the central idea of this verse?

It portrays the transformative impact of encountering a radiant, revered priest—evoking overwhelming joy and profound wonder.

What does “dīpyamānam iva śriyā” suggest in context?

It suggests the priest appears to shine with auspicious brilliance—an outward sign of dignity, merit, or divine favor.

What ethical or devotional lesson can be drawn from this line?

It highlights reverence toward learned and virtuous guides (purohita) and the upliftment that can arise from meeting exemplary persons.