Shloka 179

Genealogy of the Ancestors (Pitṛs) and the Procedure of Śrāddha

Devanagari script

उच्छेषणं भूमिगतमजिह्मस्याशठस्य च । दासवर्गस्य तत्पिंडं भागधेयं प्रचक्षते

Transliteration

uccheṣaṇaṃ bhūmigatamajihmasyāśaṭhasya ca | dāsavargasya tatpiṃḍaṃ bhāgadheyaṃ pracakṣate

Translation

سیدھے اور بے فریب شخص کے ہاتھ سے جو اُچھیشَن زمین پر رکھا جائے، اسی لقمے کو خادموں کے طبقے کا مقررہ حقّی حصہ کہا گیا ہے۔

Word by Word

• उच्छेषणम्: leftover portion
• उच्छेषणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उच्छेषण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन

• भूमिगतम्: fallen on the ground
• भूमिगतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूमि (प्रातिपदिक) + गत (गम्-धातु, क्त कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्वितीया-तत्पुरुषः—'भूमिं गतम्' (fallen to the ground)

• अजिह्मस्य: of the straightforward (person)
• अजिह्मस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अ + जिह्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; नञ्-समास/उपसर्गपूर्वक विशेषण—'अकुटिलस्य'

• अशठस्य: of the non-deceitful (person)
• अशठस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: अ + शठ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; नञ्-पूर्वक—'अकपटस्य'

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• दासवर्गस्य: of the group of servants
• दासवर्गस्य: Sambandha (Genitive/षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दास + वर्ग (प्रातिपदिक); दास (प्रातिपदिक) + वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—'दासानां वर्गः'

• तत्: that
• तत्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; 'तद्' (that)

• पिण्डम्: portion, lump (food portion)
• पिण्डम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पिण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन

• भागधेयम्: share, allotted portion
• भागधेयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: भागधेय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; 'अंश/हिस्सा'

• प्रचक्षते: they call, they declare
• प्रचक्षते: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र + चक्ष् (धातु)
• Form: लट् (Present), प्रथमपुरुष, बहुवचन; आत्मनेपद

Speaker

Unspecified narrator (contextual speaker not provided in the input excerpt)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: karuna

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: भूमिगतमजिह्मस्याशठस्य = भूमिगतम् + अजिह्मस्य + अशठस्य; तत्पिंडं = तत् + पिण्डम्

FAQs

What practice is described in this verse?

It describes giving the leftover morsel (ucchiṣṭa) placed on the ground as the due portion (bhāgadheya) for servants, when the giver is honest and non-deceitful.

Why does the verse emphasize 'ajihma' and 'aśaṭha'?

It frames the act as ethically valid only when performed without crookedness or deceit—i.e., not as contempt or trickery, but as a recognized, prescribed allotment within a dharma-based household order.

What is the ethical lesson conveyed?

The verse highlights duty and integrity in social relations: prescribed shares should be given plainly and honestly, without humiliation, manipulation, or dishonesty.