Shloka 58

Rudra’s Removal of Brahmahatyā; Kapālamocana and Avimukta Māhātmya; Origins of Nara and Karṇa

link to Arjuna/Karna query

Devanagari script

एवमुक्त्वा सहस्रांशुर्देवं दानवघातिनम् । नारायणं महात्मानं तत्रैवांतर्दधे रविः

Transliteration

evamuktvā sahasrāṃśurdevaṃ dānavaghātinam | nārāyaṇaṃ mahātmānaṃ tatraivāṃtardadhe raviḥ

Translation

یوں کہہ کر، سہسرانشو (سورج) نے دانَووں کے قاتل، عظیم روح والے دیو نارائن سے خطاب کیا، اور اسی جگہ سے روی غائب ہو گیا۔

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Sambandha (Adverbial/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक

• उक्त्वा: having said
• उक्त्वा: Kriya (पूर्वक्रिया/Adverbial to main verb)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु) + क्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund); पूर्वकाल

• सहस्रांशुः: the thousand-rayed (Sun)
• सहस्रांशुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक) + अंशु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; तत्पुरुषः (सहस्रं अंशवो यस्य/सहस्र-अंशवः)

• देवम्: the god
• देवम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• दानवघातिनम्: slayer of demons
• दानवघातिनम्: Karma (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: दानव (प्रातिपदिक) + घातिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; तत्पुरुषः (दानवान् घातयति इति); विशेषण (देवम्)

• नारायणम्: Narayana
• नारायणम्: Karma (Apposition to object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नारायण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; देवम् इत्यस्य विशेष्य-सम्बन्ध (apposition)

• महात्मानम्: great-souled
• महात्मानम्: Karma (Qualifier of object/कर्मविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: मह (प्रातिपदिक) + आत्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्मधारयः (महान् आत्मा यस्य); विशेषण (नारायणम्)

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: अव्यय; देशवाचक (locative adverb)

• एव: indeed/just
• एव: Sambandha (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारण

• अन्तर्दधे: disappeared/withdrew
• अन्तर्दधे: Kriya (Main verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) + अन्तर् (उपसर्ग/अव्यय)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; अन्तर्-उपसर्गयुक्त

• रविः: the Sun
• रविः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: रवि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन

Speaker

Narrator (descriptive verse; not direct speech)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: एवमुक्त्वा = एवम् + उक्त्वा; सहस्रांशुर्देवं = सहस्रांशुः + देवम्; तत्रैवांतर्दधे = तत्र + एव + अन्तर्दधे

Characters & Entities

• Sahasrāṁśu (Surya)
• Nārāyaṇa (Viṣṇu)
• Dānavas

FAQs

What is the main event described in this verse?

After addressing Nārāyaṇa (Viṣṇu), the Sun (Sahasrāṁśu/Ravi) immediately disappears from that very spot.

Why is Nārāyaṇa called ‘dānavaghātin’ here?

The epithet highlights Viṣṇu’s role as the destroyer of demonic forces (Dānavas), emphasizing divine protection and the restoration of cosmic order.

What theological theme does this verse support in the Sṛṣṭikhaṇḍa context?

It reinforces Viṣṇu’s supreme divine status—other cosmic deities like Sūrya interact with Him and then withdraw—framing Nārāyaṇa as the central protector within creation-era narratives.