Shloka 72

The Greatness of Hari’s Janmāṣṭamī (Jayantī) Vow

Devanagari script

अरण्ये द्वीपिनं ज्ञात्वा वेष्टयित्वा च सर्वतः । सावधानं भटान्सर्वान्वाक्यमेतदुवाच ह

Transliteration

araṇye dvīpinaṃ jñātvā veṣṭayitvā ca sarvataḥ | sāvadhānaṃ bhaṭānsarvānvākyametaduvāca ha

Translation

جنگل میں چیتے کو پہچان کر اس نے اسے چاروں طرف سے گھیر لیا، پھر اس نے تمام سپاہیوں سے یہ بات کہی: “ہوشیار رہو۔”

Word by Word

• अरण्ये: in the forest
• अरण्ये: अधिकरण (Locus)
• Type: Noun
• Root: अरण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन; Locative singular

• द्वीपिनम्: a leopard/tiger (wild beast)
• द्वीपिनम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: द्वीपिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• ज्ञात्वा: having recognized
• ज्ञात्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund), अव्ययभाव; ‘having known/recognized’

• वेष्टयित्वा: having surrounded
• वेष्टयित्वा: पूर्वकाल-क्रिया
• Type: Verb
• Root: वेष्ट् (धातु; णिच्)
• Form: क्त्वा-प्रत्यय (absolutive/gerund) of causative; ‘having surrounded/caused to encircle’

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय

• सर्वतः: on all sides
• सर्वतः: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः (अव्यय)
• Form: दिक्/परिमाणवाचक-अव्यय (from all sides)

• सावधानम्: attentive/alert
• सावधानम्: विशेषण (Qualifier of bhaṭān)
• Type: Adjective
• Root: सावधान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; used predicatively/attributively to bhaṭān

• भटान्: soldiers
• भटान्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: भट (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• सर्वान्: all
• सर्वान्: विशेषण (Qualifier of bhaṭān)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, बहुवचन

• वाक्यम्: words/speech
• वाक्यम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: वाक्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• एतत्: this
• एतत्: विशेषण
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; demonstrative adjective qualifying वाक्यम्

• उवाच: said
• उवाच: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ह: indeed/then
• ह: वाक्यालङ्कार (Discourse particle)
• Type: Indeclinable
• Root: ह (अव्यय)
• Form: अव्यय; स्मरण/वृत्तान्तसूचक (narrative particle)

Speaker

Unspecified male leader/commander (context not provided in the input)

Verse Rasa

Primary Rasa: vira

Secondary Rasa: bhayanaka

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: भटान्सर्वान् = भटान् + सर्वान्; वाक्यमेतत् = वाक्यम् + एतत्; एतदुवाच = एतत् + उवाच (here written as वाक्यमेतदुवाच).

FAQs

Who is speaking in this verse?

The verse reports that “he said,” but does not name the speaker; without surrounding verses, the most accurate identification is an unnamed leader or commander addressing the soldiers.

What is the central action described in this shloka?

A leopard is spotted in the forest, it is encircled from all sides, and the soldiers are instructed to remain vigilant.

What ethical or practical lesson can be drawn from this verse?

It emphasizes vigilance and coordinated action in the face of danger—acting with awareness rather than panic.