Shloka 28

The Kāmodā Episode: Ocean-Churning Maiden, Tulasī Identity, and the Merit of Proper Flower-Offerings

Devanagari script

ब्रह्मात्मजं नमस्कृत्य प्रत्युवाच कृतांजलि । कामोदपुष्पार्थमहं प्रस्थितो द्विजसत्तम

Transliteration

brahmātmajaṃ namaskṛtya pratyuvāca kṛtāṃjali | kāmodapuṣpārthamahaṃ prasthito dvijasattama

Translation

برہما کے فرزند کو سجدۂ تعظیم کر کے، ہاتھ جوڑ کر اس نے کہا: “اے افضلِ دِوِج، میں کَامودا کے پھولوں کی تلاش میں روانہ ہوا ہوں۔”

Word by Word

• ब्रह्मात्मजम्: Brahmā’s son (Nārada)
• ब्रह्मात्मजम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + आत्मज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः ब्रह्मणः आत्मजः (षष्ठी-तत्पुरुष)

• नमस्कृत्य: having bowed/saluted
• नमस्कृत्य: Kriya-visheshaṇa (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: नमस् + कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (gerund) ‘having saluted’

• प्रत्युवाच: replied
• प्रत्युवाच: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वच् (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; उपसर्गः प्रति-उप (प्रत्युवाच)

• कृताञ्जलिः: with joined palms
• कृताञ्जलिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: कृत (कृदन्त-प्रातिपदिक) + अञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः कृतः अञ्जलिः यस्य (उपपद-तत्पुरुष/कर्मधारयप्राय) ‘hands joined’; कर्तृविशेषण

• कामोदपुष्पार्थम्: for the sake of Kāmodā-flowers
• कामोदपुष्पार्थम्: Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
• Type: Noun
• Root: कामोदा (प्रातिपदिक) + पुष्प (प्रातिपदिक) + अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः कामोदायाः पुष्पाणाम् अर्थः (षष्ठी-तत्पुरुष, बहुपद)

• अहम्: I
• अहम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; सर्वनाम

• प्रस्थितः: have set out
• प्रस्थितः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: स्था (धातु) → प्रस्थित (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; ‘प्र-’ उपसर्ग

• द्विजसत्तम: O best of Brahmins
• द्विजसत्तम: Sambodhana (Address/सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: द्विज (प्रातिपदिक) + सत्तम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (8th/सम्बोधन), एकवचन; समासः द्विजानां सत्तमः (षष्ठी-तत्पुरुष)

Speaker

Unspecified in the provided excerpt (a respondent addressing a brāhmaṇa, ‘dvijasattama’)

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: forest

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: कामोदपुष्पार्थमहं = कामोदपुष्पार्थम् + अहम् (म् + अ → म); प्रत्युवाच = प्रति + उवाच (सन्धि)

Characters & Entities

• Brahmā (by epithet: brahmātmaja—Brahmā’s son)

FAQs

Who is meant by “brahmātmaja” (Brahmā’s son) in this verse?

The verse uses a general epithet—“Brahmā’s son”—without naming which one. In Purāṇic usage it can indicate a mind-born son such as a Prajāpati or sage; the exact identity depends on the surrounding verses.

What does “kāmoda-puṣpa” indicate here?

It indicates “flowers of Kāmoda,” likely a specific grove, locale, or named flower associated with a place or ritual purpose. The precise referent is clarified by the chapter’s narrative context.

What ethical or devotional tone does this verse convey?

It models humility and respect: the speaker first offers obeisance and then speaks with folded hands, reflecting proper conduct (vinaya) in sacred or learned dialogue.