Shloka 43

Vision of Nandana Grove: The Glory of the Wish-Fulfilling Tree and the Birth of Aśokasundarī

Devanagari script

शुश्राव देवी वचनं शिवस्य आश्चर्यभूतं मनसा विचिंत्य । तस्यानुमत्या परिकल्पितं च स्त्रीरत्नमेकं सुगुणं सुरूपम्

Transliteration

śuśrāva devī vacanaṃ śivasya āścaryabhūtaṃ manasā viciṃtya | tasyānumatyā parikalpitaṃ ca strīratnamekaṃ suguṇaṃ surūpam

Translation

دیوی نے شِو کے کلمات سنے اور انہیں دل میں عجوبہ جان کر سوچا۔ پھر اُس کی اجازت پا کر اس نے عورتوں میں ایک یکتا رتن ترتیب دیا—نیک اوصاف سے آراستہ اور حسین صورت والا۔

Word by Word

• शुश्राव: heard
• शुश्राव: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √श्रु (धातु)
• Form: लिट्-लकार (Perfect), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• देवी: the goddess
• देवी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: देवी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (Nom./1st), एकवचन

• वचनम्: speech/words
• वचनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वचन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Acc./2nd), एकवचन

• शिवस्य: of Śiva
• शिवस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (Gen./6th), एकवचन

• आश्चर्यभूतम्: wonderful; astonishing
• आश्चर्यभूतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आश्चर्य (प्रातिपदिक) + भूत (कृदन्त; √भू)
• Form: तत्पुरुष-समास (‘आश्चर्यं भूतम्’), नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; भूत = क्त-प्रत्यय (past participle)

• मनसा: with the mind
• मनसा: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: मनस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (Instr./3rd), एकवचन

• विचिन्त्य: having reflected
• विचिन्त्य: Purvakala (Prior action)
• Type: Indeclinable
• Root: वि√चिन्त् (धातु)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्यय (gerund/absolutive)

• तस्य: of him/that
• तस्य: Sambandha (Possessor/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (Gen./6th), एकवचन

• अनुमत्या: with (his) consent
• अनुमत्या: Karana (Instrument/Means)
• Type: Noun
• Root: अनुमति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instr./3rd), एकवचन

• परिकल्पितम्: arranged/created
• परिकल्पितम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: परि√कॢप् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्यय (past passive participle), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• स्त्रीरत्नम्: a jewel among women; a precious woman
• स्त्रीरत्नम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्त्री (प्रातिपदिक) + रत्न (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (षष्ठी: ‘स्त्रियाः रत्नम्’), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• एकम्: one
• एकम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: एक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सुगुणम्: of good qualities
• सुगुणम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + गुण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘सु’ उपसर्गार्थे

• सुरूपम्: beautiful
• सुरूपम्: Visheshana (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: सु (अव्यय) + रूप (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

Speaker

Narrator (describing Pārvatī’s response after hearing Śiva)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shringara

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: आश्चर्यभूतं = आश्चर्यभूतम् (अनुस्वार-लेखन); विचिंत्य = विचिन्त्य (अनुस्वार-लेखन); तस्यानुमत्या = तस्य + अनुमत्या; स्त्रीरत्नमेकं = स्त्रीरत्नम् + एकम्.

Characters & Entities

• Śiva
• Devī (Pārvatī)

FAQs

Who is the Devī in this verse, and what is she doing?

Devī refers to Pārvatī. She hears Śiva’s words, reflects on them as wondrous, and then—after receiving his assent—brings about/arranges an excellent woman (strīratna) endowed with virtues and beauty.

What is the sense of “strīratna” here?

“Strīratna” literally means “a jewel among women,” indicating an exemplary woman characterized by admirable qualities (suguṇa) and pleasing form (surūpa).

What ethical or devotional lesson is implied by this verse?

The verse highlights attentive listening, thoughtful reflection, and acting with proper consent and alignment—modeling harmony and deliberation within divine (and by extension human) relationships.