Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

वाच्यः कतिपयैः सुभ्रु दिनैरपगतैस्त्विति । सुरते तव चार्वंगि यदा मुग्धो हि लक्ष्यते ॥ ५९ ॥

vācyaḥ katipayaiḥ subhru dinairapagataistviti | surate tava cārvaṃgi yadā mugdho hi lakṣyate || 59 ||

اے خوش ابرو، چند دن گزر جانے پر یوں کہنا چاہیے: اے خوش اندام، جب وصل و محبت میں وہ تم پر فریفتہ ہونا صاف ظاہر ہو…

वाच्यःshould be said
वाच्यः:
Kriyā (क्रिया/Obligation)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृत्य-प्रत्यय (यत्/तव्य-समूह) ‘वाच्य’ = to be said; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विधेय
कतिपयैःby a few
कतिपयैः:
Karaṇa (करण)
TypeAdjective
Rootकतिपय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; संख्याविशेषण (some/few)
सुभ्रुO fair-browed one
सुभ्रु:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootसुभ्रू (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
दिनैःwith days; after days
दिनैः:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन
अपगतैःhaving passed
अपगतैः:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootअप-गम् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त (past passive participle) ‘अपगत’ = gone/passed; पुं/नपुंस, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; दिनैः इति विशेषण
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (contrast/emphasis)
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/Quotation marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण-निपात (quotative particle)
सुरतेin lovemaking
सुरते:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootसुरत (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन
तवyour
तव:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formत्रिलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम
चार्वङ्गिO lovely-limbed one
चार्वङ्गि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootचारु-अङ्गी (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (चारु + अङ्गी), स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन
यदाwhen
यदा:
Kāla (काल)
TypeIndeclinable
Rootयदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक (temporal adverb: when)
मुग्धःbewildered/infatuated
मुग्धः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootमुग्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; विशेषण
हिindeed
हि:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis)
लक्ष्यतेis observed/appears
लक्ष्यते:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootलक्ष् (धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन, आत्मनेपद; कर्मणि/भावे प्रयोग (is seen/appears)

Narrator in dialogue (contextual instruction within a didactic/narrative passage; exact named speaker not explicit from the single verse)

Vrata: none

Primary Rasa: shringara

Secondary Rasa: hasya

FAQs

It shows a didactic, observational approach to human psychology—speaking at the proper time (when the mind is softened/infatuated) so that counsel or intention is received effectively.

This specific verse is not directly a bhakti teaching; it is a practical instruction within a narrative. In the wider Purana framework, such passages often contrast worldly strategies with the steadier refuge of dharma and devotion.

No explicit Vedanga (e.g., Vyakarana, Jyotisha, Kalpa) is taught in this verse; it is primarily niti-style timing and speech guidance rather than a technical Vedic science.