Previous Verse
Next Verse

Shloka 42

Brahmā’s Discourse to Mohinī

Harivāsara, Desire, and the Satya-Test of Rukmāṅgada

ब्रह्मोवाच । सत्यमुक्तं त्वया देवि नासाध्यं भुवनत्रये । नागनासोरु सुभगे मत्तमातंगगामिनि ॥ ४२ ॥

brahmovāca | satyamuktaṃ tvayā devi nāsādhyaṃ bhuvanatraye | nāganāsoru subhage mattamātaṃgagāmini || 42 ||

برہما نے کہا—اے دیوی! جو کچھ تُو نے کہا وہ سچ ہے؛ تینوں جہانوں میں تیرے لیے کوئی کام ناممکن نہیں۔ اے خوش بخت! سانپ کی سونڈ جیسی رانوں والی، مدہوش ہتھنی کی سی چال والی!

ब्रह्माBrahmā
ब्रह्मा:
Karta (कर्ता/वक्ता)
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (परोक्षभूत/perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद
सत्यम्truly
सत्यम्:
Karma (कर्म/वाक्यवस्तु)
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (adverbial accusative)
उक्तम्spoken
उक्तम्:
Karma (कर्म/वाक्य)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formकृदन्त (क्त-प्रत्यय, भूतकर्मणि), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘said/spoken’
त्वयाby you
त्वया:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति, एकवचन
देविO Goddess
देवि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय (particle of negation)
असाध्यम्impossible
असाध्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootअसाध्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (predicative)
भुवन-त्रयेin the three worlds
भुवन-त्रये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (त्रयाणां भुवनानाम्)
नाग-नास-उरुO one with serpent-like nose and thighs
नाग-नास-उरु:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootनाग (प्रातिपदिक) + नासा (प्रातिपदिक) + ऊरु (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारय-समासः (नागवत् नासा यस्याः; ऊरू च—बहुवचनार्थेऽपि सम्बोधन-एकवचन रूपम् काव्यप्रयोगः)
सुभगेO beautiful one
सुभगे:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootसुभग (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन
मत्त-मातङ्ग-गामिनिO one who walks like an intoxicated elephant
मत्त-मातङ्ग-गामिनि:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeAdjective
Rootमत्त (प्रातिपदिक) + मातङ्ग (प्रातिपदिक) + गामिन् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुषः (मत्तस्य मातङ्गस्य इव गमनं यस्याः)

Brahma

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

B
Brahma
D
Devi

FAQs

It affirms the Goddess’s supreme efficacy—nothing is impossible for her within the three worlds—establishing faith (śraddhā) in divine grace as a decisive spiritual force.

By praising the Goddess’s limitless capacity, the verse models bhakti through stuti (devotional eulogy): devotion grows when the devotee recognizes the deity as fully capable of granting protection and accomplishment.

Primarily Vyākaraṇa/semantic usage: compounds like bhuvana-traye and matta-mātaṅga-gāmini show how Sanskrit samāsa compresses theology and imagery into precise devotional praise.