Previous Verse
Next Verse

Shloka 49

The Greatness of Haridvāra

Gaṅgādvāra-māhātmya

गंगाद्वारं स्मरेद्यो वै दूरसंस्थोऽपि मानवः । सद्गतिं स समाप्नोति स्मरन्नंते यथा हरिम् ॥ ४९ ॥

gaṃgādvāraṃ smaredyo vai dūrasaṃstho'pi mānavaḥ | sadgatiṃ sa samāpnoti smarannaṃte yathā harim || 49 ||

جو انسان دور رہتے ہوئے بھی گنگادوار (ہریدوار) کو سچے بھاؤ سے یاد کرے، وہ ویسی ہی نیک گتی پاتا ہے جیسے موت کے وقت ہری کا سمرن کرنے والا۔

गङ्गाद्वारम्the gate/ford of the Ganga (Gangadvara)
गङ्गाद्वारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootगङ्गा + द्वार (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (गङ्गायाः द्वारम्)
स्मरेत्should remember
स्मरेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
यःwho
यः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धबोधक (relative pronoun)
वैindeed
वै:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चयार्थक-निपात (particle of emphasis/assurance)
दूरसंस्थःsituated far away
दूरसंस्थः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootदूर + संस्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुषः (दूरे संस्थः = far-placed)
अपिeven
अपि:
Sambandha/Particle (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसमुच्चय/अपवादार्थक-अव्यय (even/also)
मानवःa man
मानवः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमानव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सद्गतिम्good destination
सद्गतिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootसत् + गति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः (सत् एव गतिः)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
समाप्नोतिattains
समाप्नोति:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootसम्-आप् (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
स्मरन्remembering
स्मरन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootस्मृ (धातु)
Formवर्तमान-कृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणभावे (while remembering)
अन्तेat the end (of life)
अन्ते:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootअन्त (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; कालाधिकरण (at the end/time)
यथाjust as
यथा:
Sambandha/Particle (अव्यय)
TypeIndeclinable
Rootयथा (अव्यय)
Formउपमानार्थक-अव्यय (as/just as)
हरिम्Hari (Vishnu)
हरिम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootहरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Narada

Vrata: none

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

G
Ganga
G
Gangadvara (Haridvara)
H
Hari (Vishnu)

FAQs

It equates sincere remembrance (smaraṇa) of the holy tirtha Gaṅgādvāra with the salvific power of remembering Hari at life’s end, teaching that inner recollection can confer sadgati even without physical proximity.

Bhakti is presented as smaraṇa-centered: holding Hari (and His sacred places) in mindful remembrance purifies the mind and leads to auspicious destiny, paralleling the classic doctrine of antakāla-smṛti (remembering God at death).

No specific Vedāṅga technique is taught; the practical takeaway is sādhana through smaraṇa—regular mental recollection of Viṣṇu and tirtha-mahātmyas as a simple, portable devotional practice.