Previous Verse
Next Verse

Shloka 21

Tīrtha-vidhi (Procedure for Holy Places) — Prayāgarāja-māhātmya

तां ब्रह्मचारी विधिवत्करोति सुसंयतो गुरुणा संनियुक्तः । सर्वस्वनाशेऽप्यथवाल्पपक्षे स ब्राह्मणानग्रत एव कृत्वा ॥ २१ ॥

tāṃ brahmacārī vidhivatkaroti susaṃyato guruṇā saṃniyuktaḥ | sarvasvanāśe'pyathavālpapakṣe sa brāhmaṇānagrata eva kṛtvā || 21 ||

گرو کے حکم سے مقرر، خوب ضبط والا برہماچاری اس عمل کو قاعدے کے مطابق انجام دیتا ہے۔ اگر سارا مال بھی جاتا رہے یا وسائل بہت کم ہوں، تب بھی برہمنوں کو مقدم رکھ کر (انہیں پہلے حق دے کر) اسے پورا کرے۔

tāmthat (pilgrimage)
tām:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; सर्वनाम (tīrthayātrā implied)
brahmacārīa brahmacārin (celibate student)
brahmacārī:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootbrahmacārin (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
vidhivataccording to prescribed rule
vidhivat:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootvidhivat (अव्यय)
Formअव्यय; क्रियाविशेषण (adverb) ‘according to rule’
karotidoes/performs
karoti:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formलट् (Present), परस्मैपद, प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन
su-saṃyataḥwell-restrained
su-saṃyataḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootsu + saṃyata (प्रातिपदिक; √yam, क्त)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्मधारयः—सु (अत्यन्तम्) + संयतः (well-restrained)
guruṇāby the teacher
guruṇā:
Karta (कर्ता/agent of passive)
TypeNoun
Rootguru (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन
saṃniyuktaḥappointed
saṃniyuktaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeVerb
Rootsam-ni-√yuj (धातु)
Formक्त (past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘appointed/commissioned’
sarvasva-nāśein (case of) loss of all possessions
sarvasva-nāśe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootsarvasva + nāśa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; समासः—सर्वस्वस्य नाशः (षष्ठी-तत्पुरुष)
apieven
api:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootapi (अव्यय)
Formसम्भावन/समुच्चयार्थक निपात (even/also)
athavāor
athavā:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootathavā (अव्यय)
Formविकल्पार्थक अव्यय (or)
alpa-pakṣein a short period
alpa-pakṣe:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootalpa + pakṣa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कर्मधारयः—अल्पः पक्षः (a short/limited period/fortnight)
saḥhe
saḥ:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Roottad (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; सर्वनाम
brāhmaṇānBrahmins
brāhmaṇān:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootbrāhmaṇa (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), बहुवचन
agrataḥin front
agrataḥ:
Deśa (देश)
TypeIndeclinable
Rootagrataḥ (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक क्रियाविशेषण (in front/before)
evaindeed/only
eva:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rooteva (अव्यय)
Formअवधारणार्थक निपात (only/indeed)
kṛtvāhaving done/made (first)
kṛtvā:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Root√kṛ (धातु)
Formक्त्वान्त (absolutive/gerund) ‘having made/done’ (i.e., having placed/put them in front / having honored first)

Narada (teaching in the Uttara-Bhaga context; dialogue tradition with Sanatkumara lineage as the broader frame)

Vrata: none

Rasa: {"primary_rasa":"shanta","secondary_rasa":"bhakti","emotional_journey":"A sober, disciplined tone: emphasizes rule-bound performance under guru, culminating in the ethical priority of honoring brāhmaṇas even amid poverty or loss."}

B
Brahmacarin
G
Guru
B
Brahmanas

FAQs

It teaches that dharma is measured by discipline and right priority—obedience to the guru and honoring brāhmaṇas—rather than by the amount of wealth available.

By emphasizing humility, service, and proper reverence in sacred acts, it supports bhakti as a lived discipline: devotion expressed through obedience to the guru and respectful worship/service aligned with śāstra.

Kalpa (ritual procedure) is implied through “vidhivat”—performing rites according to injunction—and the practical rule of precedence (who is honored first) within prescribed ceremonies.